10.10.2009 r.
I. Zakres materialny i proceduralny orzeczeń wstępnych
Interpretacja prawa wspólnotowego dokonywana jest w większości przez organy państw członkowskich Wspólnoty Europejskiej, w tym ich sądy. Różnice interpretacyjne i, co za tym idzie, partykularyzmy w stosowaniu norm prawa wspólnotowego (wynikające z odmiennych tradycji prawnych i reguł interpretacyjnych) stwarzają niebezpieczeństwo, iż jednolitość prawa wspólnotowego stanie się fikcją. System tego prawa wymaga bowiem, aby we wszystkich państwach członkowskich jego normy miały taką samą treść, moc prawną i wywoływały takie same skutki prawne[1].
Autonomia prawa wspólnotowego w konfrontacji z suwerennością państw członkowskich Wspólnoty Europejskiej i niezawisłością ich sądów zrodziły szczególne uprawnienie Trybunału Sprawiedliwości do wydawania orzeczeń wstępnych (prejudycjalnych).
Artykuł 234 Traktatu Ustanawiającego Wspólnotę Europejską (zwanego dalej TWE) określa materialne i proceduralne kompetencje Trybunału Sprawiedliwości w zakresie wydawania orzeczeń wstępnych. Kompetencja materialna jest bardzo szeroka – Trybunał Sprawiedliwości uprawniony jest do orzekania w trybie prejudycjalnym w zakresie:
• wykładni TWE,
- ważności i wykładni aktów przyjętych przez instytucje Wspólnoty i Europejski Bank Centralny,
- wykładni statutów organów utworzonych aktem Rady, gdy statuty to przewidują.
Kompetencja proceduralna ogranicza Trybunał do wydania orzeczenia wstępnego tylko
na wniosek sądu państwa członkowskiego. Trybunał Sprawiedliwości nie może więc
tu działać z urzędu.
Przedmiotem orzeczenia wstępnego Trybunału Sprawiedliwości może być, w myśl art. 234 zd. 1 a wykładnia TWE, a więc całego wspólnotowego prawa pierwotnego[2]. Art. 234 zd. 1 b przewiduje orzekanie w trybie prejudycjalnym o ważności i wykładni aktów przyjętych przez instytucje Wspólnoty i Europejski Bank Centralny. Orzeczenia wstępne Trybunału obejmują więc całe wspólnotowe prawo wtórne, także w zakresie jego ważności. Orzekanie
co do ważności jest oczywiście wykluczone w przypadku prawa pierwotnego[3]. Trybunał może interpretować także niewiążące opinie i zalecenia, jako że mogą mieć one znaczenie dla wykładni i stosowania prawa wspólnotowego[4]. Wykładni podlegają też statuty organów utworzonych aktem Rady, jednak tylko wtedy, gdy statuty to przewidują (art. 234 zd. 1 c TWE).
Nie budzi wątpliwości uprawnienie Trybunału Sprawiedliwości do wykładni umów międzynarodowych zawartych przez Wspólnotę Europejską, w tym tak zwanych umów mieszanych, których stronami są, oprócz Wspólnoty posiadającej osobowość prawnomiędzynarodową, także jej państwa członkowskie. Umowy takie są integralną częścią
porządku prawnego Wspólnoty i wykładnia ich postanowień ma istotne znaczenie dla jednolitości prawa wspólnotowego[5]. Wątpliwości w doktrynie budzi zagadnienie kompetencji Trybunału do stwierdzania nieważności umowy międzynarodowej, której stroną jest Wspólnota Europejska. Art. 300 ust. 6 TWE, przewidujący szczególną procedurę w zakresie ustalania zgodności postanowień umowy z postanowieniami TWE, zdaje się wykluczać taką możliwość. Ponadto stwierdzenie niezgodności nie wpływa na prawa
i zobowiązania międzynarodowe Wspólnoty wobec stron umowy[6].
Wyłączenia kompetencji Trybunału Sprawiedliwości, oprócz niemożliwości stwierdzenia ważności prawa pierwotnego Wspólnoty, dotyczą także:
- uchwał przedstawicieli państw członkowskich Wspólnoty zebranych na forum Rady, które nie są źródłem prawa wspólnotowego,
- drugiego filaru Unii Europejskiej, obejmującego wspólną politykę zagraniczną
i bezpieczeństwa,
- trzeciego filaru, dotyczącego współpracy policyjnej i sądowej w sprawach karnych;
art. 35 Traktatu o Unii Europejskiej dopuszcza wydawanie orzeczeń wstępnych
w ograniczonym zakresie, co jednak jest uzależnione od złożenia przez państwo
członkowskie Unii dodatkowego oświadczenia[7].
Regulacje unijne dopuściły bowiem możliwość wydawania orzeczeń wstępnych w zakresie unormowań wykraczających poza prawo wspólnotowe, umożliwiając jednak działalność prejudycjalną Trybunału Sprawiedliwości w ograniczonym zakresie.
Traktat Amsterdamski przewidział szczególną procedurę w zakresie tytułu IV TWE dotyczącego wiz, azylu, imigracji i innych polityk związanych ze swobodnym przepływem osób (art. 68 TWE). Z orzeczeń wstępnych wyłączono także wszelkie środki lub decyzje, podjęte stosownie do art. 62 pkt 1 TWE, dotyczące utrzymania porządku publicznego i bezpieczeństwa publicznego (art. 68 ust. 2 TWE). Specyficzną procedurę przewidziano też w zakresie wykładni Konwencji brukselskiej o jurysdykcji w sprawach cywilnych i handlowych[8].
II. Pojęcie sądu w rozumieniu prawa wspólnotowego
Art. 234 zd. 2 i 3 TWE przyznaje prawo uzyskania orzeczenia wstępnego, przez odesłanie wstępne (prejudycjalne), sądom krajowym państw członkowskich Wspólnoty. Pojęcie „sądu” jest pojęciem autonomicznym prawa wspólnotowego, dlatego ustalenie kompetencji danego organu krajowego do dokonania odesłania wstępnego zależy od tego czy ma on cechy „sądu” w rozumieniu tego prawa. Takimi cechami, rozpatrywanymi łącznie, są legalne pochodzenie organu, jego stałość, obowiązkowa jurysdykcja, kontradyktoryjny charakter jego procedury, stosowanie przez ten organ reguł prawnych oraz jego niezawisłość[9]. Z prawa odesłania wstępnego nie mogą więc korzystać organy administracji ani organy samorządu zawodowego[10].
Ogromna różnorodność ciał orzekających, powołanych przez prawa wewnętrzne państw członkowskich Wspólnoty, zrodziła konieczność rozstrzygania w każdym przypadku
kompetencji tych ciał do dokonania odesłania wstępnego. Stanowisko Trybunału Sprawiedliwości przekonuje, iż cechy „sądu” w rozumieniu prawa wspólnotowego są tutaj decydujące dla zakwalifikowania organu jako kompetentnego do dokonania odesłania wstępnego bądź stwierdzenia braku kompetencji podmiotowej do takiego odesłania. Zdarzało się, że organ, na pierwszy rzut oka administracyjny, został uznany jako uprawniony do zgłoszenia wniosku o wydanie orzeczenia wstępnego. Na przykład brytyjski Immigration Adjudicator, urzędnik administracji do spraw imigracji, został uznany przez Trybunał Sprawiedliwości za „sąd”, jako że ma on pochodzenie legalne (ustanowiony został na mocy Ustawy Imigracyjnej z roku 1971 jako organ właściwy do rozpoznawania sporów dotyczących prawa wejścia i pobytu cudzoziemców w Zjednoczonym Królestwie), jest organem stałym, orzeka na podstawie prawa, a postępowanie przed nim ma charakter kontradyktoryjny. Poza tym decyzje Sędziego Imigracyjnego są uzasadniane, mają charakter wiążący i w pewnych sytuacjach można się od nich odwołać do Imigracyjnego Sądu Apelacyjnego (Immigration Appeal Tribunal). Sędzia Imigracyjny mianowany jest ponadto na 10 lat i korzysta z niezawisłości takiej jaką cieszą się sędziowie[11].
Bardzo ważnym elementem przy rozstrzyganiu „sądowego” charakteru organu jest jego weryfikacyjny charakter. Organ taki winien mieć kompetencje do legalnej weryfikacji decyzji władz, a nie uczestniczyć w jej wydaniu jako na przykład opiniodawca. Z tego względu Trybunał Sprawiedliwości nie uznał szwedzkiej Komisji Prawa Fiskalnego (Skatterattsnamnolen) za organ sądowy i tym samym odmówił jej prawa do uzyskania orzeczenia wstępnego[12].
Poważne kontrowersje budziły zawsze kompetencje sądów polubownych (arbitrażowych). I w tych przepadkach orzecznictwo Trybunału jest zróżnicowane. Można stwierdzić, że większe szanse uznania za organ „sądowy” mają te organy, których „zakorzenienie w państwie” jest bardzo daleko posunięte, a wpływ stron sporu na wybór arbitrów będzie praktycznie wykluczony. Niemiecki trybunał rybołówczy, orzekający w sprawie Nordsee, nie został uznany za kompetentny do domagania się wydania orzeczenia wstępnego, mimo że arbiter nie został powołany przez strony sporu - orzekał sędzia Hanseatisches Oberlandesgericht w Bremie, który rozstrzygał na podstawie obowiązującego prawa (nie prawa wskazanego przez strony czy też ex aequo et bono), poza tym orzeczenie miało powagę rzeczy osądzonej i podlegało wykonaniu na równi z wyrokami sądów powszechnych.
Jednak przeciwko uznaniu tego arbitrażu za „sąd” w rozumieniu prawa wspólnotowego przemawiało to, że na stronach sporu nie ciążył prawny obowiązek poddania sporu organowi arbitrażowemu, niemieckie władze państwowe nie miały też możliwości urzędowej ingerencji w postępowanie[13].
W powyższej sprawie Trybunał stwierdził, że udział sądów powszechnych przy weryfikacji orzeczenia arbitrażowego uzasadniałby przyznanie tym sądom prawa zwracania się o wydanie orzeczenia wstępnego[14].
Z kolei w sprawie Vaassen Trybunał Sprawiedliwości uznał kompetencję trybunału arbitrażowego (Scheidsgerecht) powołanego do rozpatrywania sporów pomiędzy holenderskim górniczym funduszem ubezpieczenia emerytalnego a ubezpieczonymi. Prawo Królestwa Holandii przewiduje zwolnienie z obowiązkowego ubezpieczenia społecznego, gdy dana osoba objęta jest innym programem ubezpieczeniowym (pracowniczym, branżowym), zapewniającym wypłatę świadczeń emerytalnych i rentowych. Wyżej wspomniany trybunał ustanowiono regulaminem funduszu ubezpieczeniowego[15].
Rozstrzygając zagadnienie kompetencji trybunału arbitrażowego do dokonania odesłania wstępnego Trybunał Sprawiedliwości dokonał funkcjonalnej analizy funduszu i kompetencji organu arbitrażowego w zakresie holenderskiego prawa krajowego. Trybunał uznał, że uczestnicy górniczego funduszu ubezpieczeniowego, podlegając z racji członkostwa
w funduszu jego regulaminowi, podlegają też ustanowionemu tym regulaminem trybunałowi arbitrażowemu z wyłączeniem sądów powszechnych. Trybunał zwrócił uwagę na pozycję funduszu, który działa na podstawie prawa i wypełnia funkcję państwową w zakresie zabezpieczenia społecznego, a państwowa aprobata jego działalności jest warunkiem zwolnienia z uczestnictwa w powszechnym systemie ubezpieczenia społecznego. Poza tym fundusz podlega kontroli państwa[16]. Ponadto Scheidsgerecht przy orzekaniu stosuje przepisy prawa, a jego procedura zbliżona jest do postępowania kontradyktoryjnego przed sądami powszechnymi[17].
Nie ulega wątpliwości, że stanowisko Trybunału Sprawiedliwości w sprawie Vaassen podkreśliło „państwowy” charakter i funkcje organu arbitrażowego, których to elementów brakowało w sprawie Nordsee. Tym samym należy uznać, że rozstrzygając kompetencję krajowego organu orzekającego do żądania wydania orzeczenia wstępnego, Trybunał Sprawiedliwości najpierw ustala czy organ wypełnia funkcje państwowe, a następnie czy jego charakter pozwala na zakwalifikowanie go do „sądu” jako orzekającego na podstawie obowiązującego prawa przy zachowaniu zasady kontradyktoryjności[18].
Ze względu na daleko idącą internacjonalizację stosunków międzypaństwowych warto wspomnieć o zagadnieniu kompetencji sądów międzynarodowych do żądania orzeczenia prejudycjalnego, co wiąże się z pojęciem „sądu Państwa Członkowskiego” w rozumieniu
art. 234 TWE. Trybunał Sprawiedliwości rozstrzygnął ten problem odnośnie Trybunału Sprawiedliwości Unii Gospodarczej Beneluksu w sprawie Parfums Christian Dior S.A. Wspólnotowy Trybunał Sprawiedliwości szeroko zinterpretował określenie „sąd Państwa Członkowskiego” stwierdzając, iż Trybunał Sprawiedliwości Unii Gospodarczej Beneluksu, jako odpowiedzialny za jednolite stosowanie prawa Beneluksu, jest traktowany jako ogniwo w procedurze krajowej prowadzącej do ostatecznej wykładni tego prawa. Poza tym, jeżeli spór dotyczy w jakiejś mierze prawa wspólnotowego, Trybunał Beneluksu ma prawo, a nawet obowiązek skierować odesłanie wstępne[19].
III. Zasady współpracy sądów krajowych z Trybunałem Sprawiedliwości
Zasady współpracy sądów krajowych państw członkowskich Wspólnoty i Trybunału Sprawiedliwości reguluje zasada współpracy, która wyklucza pozbawienie kompetencji sądu krajowego w danej sprawie i przyznaje Trybunałowi orzekanie tylko w zakresie interpretacji prawa wspólnotowego. Trybunał nie jest więc uprawniony do wykładni prawa krajowego
i przesądzania jego zgodności z prawem wspólnotowym[20].
W myśl art.. 234 zd. 2 TWE sąd Państwa Członkowskiego może zwrócić się do Trybunału Sprawiedliwości o wydanie orzeczenia wstępnego, jeżeli uzna, że orzeczenie w tej kwestii jest niezbędne do wydania wyroku. Natomiast sąd Państwa Członkowskiego ma taki obowiązek, jeżeli jego orzeczenie nie podlega zaskarżeniu według prawa krajowego (art. 234 zd. 3 TWE). Zaniechanie dokonania odesłania wstępnego, mimo sytuacji kreującej taki obowiązek, jest równoznaczne z naruszeniem TWE i może skutkować wszczęciem postępowania przez Komisję w myśl art. 226 TWE. Wprawdzie sąd państwa członkowskiego cieszy się niezawisłością, jednak jest on organem państwa, więc stosowne postępowanie będzie prowadzone przeciwko państwu sądu, który zaniechał obowiązku odesłania wstępnego[21].
Wątpliwości interpretacyjne sądu krajowego muszą być racjonalne i uzasadnione,
w przeciwnym wypadku obowiązek zwrócenia się o orzeczenie nie powstaje, a w przypadku zwrócenia się o nie Trybunał winien odmówić wydania orzeczenia prejudycjalnego[22]. Sytuacja taka wystąpi gdy przepis prawa wspólnotowego jest na tyle jasny, że nie wymaga interpretacji, przy czym niedwuznaczność normy wspólnotowej winna być tak samo oczywista dla sądów innych państw członkowskich jak i sądów wspólnotowych (acte clair)[23].
Trybunał Sprawiedliwości odmówi wydania orzeczenia wstępnego także wówczas, kiedy dokonał już interpretacji przepisu prawa wspólnotowego, zwłaszcza gdy odesłanie jest materialnie tożsame z pytaniem zadanym Trybunałowi w podobnej sprawie (acte éclairé)[24].
Odesłanie wstępne musi wykazywać rzeczywisty związek ze sprawą rozstrzyganą przez sąd krajowy. Jest to konsekwencją zasady, że Trybunał Sprawiedliwości działa tylko na wniosek sądu krajowego państwa członkowskiego, który rozpoznaje konkretny spór. Trybunał nie dokonuje więc interpretacji teoretycznej i hipotetycznej[25]. W przypadku skierowania takiego pytania Trybunał winien odmówić odpowiedzi.
Hipotetyczność pytania może jednak wystąpić na gruncie konkretnego sporu. W sprawie Meilicke Trybunał Sprawiedliwości odmówił wydania orzeczenia wstępnego na pytanie czy tzw. koncepcja ukrytego aportu jest zgodna z II Dyrektywą Rady w sprawie spółek. Trybunał stwierdził, że sąd krajowy nie ustalił czy w danym stanie faktycznym mogło dojść do powstania ukrytego aportu, wobec czego odesłanie ma charakter hipotetyczny[26].
Trybunał może też odmówić odpowiedzi na odesłanie wstępne sądu krajowego, jeżeli dojdzie do wniosku, że w określonym stanie faktycznym normy prawa europejskiego nie mają zastosowania[27].
Pewnego problemu nastręcza określenie „sądu krajowego, którego orzeczenia nie podlegają zaskarżeniu według prawa wewnętrznego” (art. 234 zd. 3 TWE). W ujęciu tzw. teorii abstrakcyjnej sądem takim jest sąd od którego, zważywszy jego usytuowanie w hierarchii organów orzekających, zwykle nie ma odwołania. Natomiast zgodnie z teorią konkretną sądem „ostatecznym” będzie sąd, od którego stronie w ściśle określonym przypadku nie przysługuje żaden środek odwoławczy[28]. Trybunał Sprawiedliwości przychyla się do teorii konkretnej, która - kreując obowiązek odwołania wstępnego - zdaje się lepiej gwarantować jednolitość stosowania prawa wspólnotowego i skuteczniejszą ochronę prawną jednostek[29].
IV. Procedura Trybunału Sprawiedliwości w zakresie orzeczeń wstępnych
Przebieg postępowania prejudycjalnego reguluje Statut Trybunału Sprawiedliwości oraz Regulamin Proceduralny. Duże znaczenie ma także Obwieszczenie informacyjne Trybunału Sprawiedliwości, które - choć formalnie pozbawione mocy stricte prawnej - ma jednak kapitalne znaczenie instrukcyjne, tym bardziej że wiele formuł Obwieszczenia pochodzi wprost z orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości[30].
O skierowaniu wniosku o wydanie orzeczenia wstępnego decyduje sąd krajowy. Co prawda strony postępowania nie są pozbawione prawa składania wniosków o odesłanie wstępne, jednak prawo (czy obowiązek) w tym zakresie przysługuje jedynie sądowi, który decyduje też o treści pytania. Zasady współpracy między sądami krajowymi a Trybunałem Sprawiedliwości nie pozwalają też Trybunałowi na badanie czy odesłania wstępnego dokonano zgodnie z szeroko pojętą procedurą krajową. Trybunał ocenia jedynie odesłanie pod kątem jego dopuszczalności[31].
Odesłanie wstępne może jednak okazać się bezskuteczne na skutek czynności przewidzianych w prawie krajowym – na przykład wskutek uchylenia postanowienia czy zarządzenia o odesłaniu wstępnym dokonane przez sąd krajowy wyższej instancji[32]. Odesłanie wstępne ma skutek proceduralny i, jak wskazałem wyżej, nie oznacza zmiany właściwości sądu[33].
Pkt 5 Obwieszczenia informacyjnego Trybunału Sprawiedliwości przewiduje, że odesłanie wstępne musi zostać zredagowane w sposób tak jasny i precyzyjny jak to jest możliwe. Ze względu na konieczność związku odesłania wstępnego z konkretną sprawą należy także określić stan faktyczny (lub przynajmniej hipotezy faktyczne) i prawny sporu, którego dotyczy odwołanie. Sąd powinien zawrzeć w odesłaniu wstępnym minimalne wyjaśnienia odnośnie wyboru przepisu wspólnotowego, o którego wykładnię wnosi oraz związku między nim a przepisami krajowymi, które mają zastosowanie w sprawie (tak Trybunał wskazał w sprawie Criminal proceedings przeciwko J.C. Gran Gouis i innym).
Bardzo ważne jest wskazanie, że wykładnia danego przepisu prawa wspólnotowego jest konieczna. Z Obwieszczenia wynika też, że motywacja odesłania wstępnego powinna obejmować w szczególności przedstawienie prawa, które ewentualnie miałoby być zastosowane w sprawie, fakty niezbędne dla oceny sprawy, racje które przyczyniły się do podjęcia decyzji odesłania wstępnego, ewentualnie także argumenty stron i inne użyteczne dla Trybunału informacje. Trybunałowi Sprawiedliwości należy także przesłać kopie dokumentów niezbędnych dla należytego zrozumienia sporu[34].
Brak dokładnych ustaleń winien skutkować odmową wydania orzeczenia wstępnego. W sprawie Telemarsicabruzzo Trybunał Sprawiedliwości odmówił wydania orzeczenia wstępnego na pytania dotyczące zgodności wykorzystywania kanałów telewizyjnych ze wspólnotowymi zasadami konkurencji, gdyż pytania zostały sformułowane zbyt ogólnie bez podania okoliczności faktycznych sporu. Trybunał tak wyjaśnił swe stanowisko: „należy podkreślić, że dla celów wykładni prawa wspólnotowego, która ma być pomocna sądowi krajowemu, (…) konieczne jest, że sąd krajowy określa faktyczny i legislacyjny kontekst zadawanych pytań lub co najmniej wyjaśnia okoliczności faktyczne, na podstawie których te pytania są formułowane”[35].
Odesłanie wstępne wraz z istotnymi dokumentami powinno zostać przesłane listem poleconym na adres Trybunału Sprawiedliwości, choć formalnie adresuje się je do Sekretarza Trybunału. Statut Trybunału Sprawiedliwości nakłada tu na sąd krajowy obowiązek zachowania należytej staranności[36]. Obowiązkiem Sekretarza Trybunału Sprawiedliwości jest powiadomienie o odesłaniu:
- stron w sprawie,
- państw członkowskich Wspólnoty Europejskiej,
- Komisji,
- Parlamentu Europejskiego,
- Rady Unii Europejskiej,
- Europejskiego Banku Centralnego.
Powiadamiając państwa członkowskie Wspólnoty Sekretarz wysyła do nich odesłanie w wersji oryginalnej z załączonym tłumaczeniem oficjalnym na język państwa powiadamianego. Organy, o których mowa wyżej, Sekretarz powiadamia tylko w przypadku gdy wykładnia bądź stwierdzenie ważności dotyczy aktu przez nie wydanego[37]. Sekretarz przekazuje odwołanie również Sędziemu Sprawozdawcy i Rzecznikowi Generalnemu[38]. Obowiązkiem Sekretarza jest też umieszczenie obwieszczenia o wniesieniu odesłania wstępnego w Dzienniku Urzędowym Wspólnot Europejskich (seria C)[39].
Postępowanie przed Trybunałem regulują art. 20 i 21 Statutu Trybunału Sprawiedliwości, w pozostałych kwestiach, w myśl art. 103 Regulaminu Proceduralnego, obowiązują przepisy ogólne, jednak przymus adwokacki ma zastosowanie jedynie wtedy, gdy przewidziany jest w danym postępowaniu przez przepisy krajowe (art. 104 ust. 2 Regulaminu Proceduralnego)[40]. Postępowanie w sprawie orzeczenia wstępnego jest wolne od kosztów, jednak wydatki państw członkowskich Wspólnoty i organów, które przedstawiły swoje stanowisko w sprawie, nie podlegają zwrotowi. W związku z incydentalnym charakterem postępowania przed Trybunałem Sprawiedliwości o obowiązku poniesienia kosztów zastępstwa procesowego rozstrzyga sąd krajowy w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie[41].
W etapie pisemnym postępowania powiadomione przez Sekretarza Trybunału podmioty mają prawo w ciągu dwóch miesięcy od powiadomienia złożenia pism procesowych lub pisemnych uwag. Instytucja interwencji, pozwalająca na wypowiedzenie się podmiotom trzecim, uzasadniona jest tym, że wynikiem orzeczenia wstępnego interpretującego normę prawa wspólnotowego, lub stwierdzającego jej ważność bądź brak ważności, zainteresowane mogą być organy, które wydały akt prawny, jak i państwa członkowskie zobowiązane do jego przestrzegania[42].
Po zakończeniu postępowania pisemnego uczestnicy postępowania, którzy powiadomieni byli o złożeniu odesłania wstępnego, informowani są o zakończeniu tego etapu. W terminie miesięcznym od powiadomienia mają prawo przedłożenia żądania wysłuchania. Podczas posiedzenia całego Trybunału Sprawiedliwości (w skład którego wchodzą Sędziowie i Rzecznicy Generalni), kiedy analizowany jest raport Sędziego Sprawozdawcy, Trybunał może podjąć uchwałę o nieprzeprowadzaniu postępowania ustnego[43].
Postępowanie z odesłania wstępnego kończy orzeczenie wstępne, które Trybunał Sprawiedliwości przesyła sądowi krajowemu. Obowiązkiem sądu krajowego, który zwrócił się o wydanie orzeczenia wstępnego, jest poinformowanie Trybunału Sprawiedliwości o następstwach orzeczenia prejudycjalnego dla orzeczenia krajowego i ewentualne przekazanie Trybunałowi odpisu tego orzeczenia[44].
V. Skuteczność orzeczeń wstępnych
Orzeczenie wstępne jest wiążące zasadniczo inter partes, jednakże stwierdzające nieważność aktu prawa wspólnotowego ma skutek erga omnes. Czasowo orzeczenia Trybunału Sprawiedliwości skutkują ex tunc co oznacza, że organy państw członkowskich Wspólnoty winny uwzględnić treść orzeczenia także dla stosunków prawnych, które powstały przed jego wydaniem (tak stwierdził Trybunał m.in. w sprawie Barra). Trybunał może ograniczyć skuteczność orzeczenia wstępnego w czasie, jednakże to ograniczenie musi zostać zawarte w wyroku. Ograniczenia takiego Trybunał może dokonać na przykład ze względu na ryzyko poważnych reperkusji gospodarczych, zwłaszcza w odniesieniu do dużej liczby stosunków prawnych powstałych w dobrej wierze, czy jeżeli okaże się, że zarówno jednostki jak i władze krajowe postępowały niezgodnie z prawem wspólnotowym ze względu na obiektywną i poważną niepewność co do implikacji przepisów wspólnotowych, do której przyczyniło się zachowanie innych państw członkowskich lub Komisji [45].
VI. Odrębność procedury prejudycjalnej w dziedzinie wiz, azylu, imigracji i polityk związanych ze swobodnym przepływem osób
Zagadnienie przepływu osób, po przeniesieniu go przez Traktat Amsterdamski do filaru wspólnotowego i objęciu regulacją wspólnotową, stało się ważne także w kontekście zakresu prawa i obowiązku dokonywania odesłań wstępnych. Artykuł 68, znajdujący się w Tytule IV TWE zatytułowanym „Wizy, azyl, imigracja i inne polityki związane ze swobodnym przepływem osób”, znacznie ograniczył zastosowanie art. 234 TWE w zakresie regulowanym przez ten Tytuł TWE.
Art. 68 ust. 1 przyznał prawo zwrócenia się o wydanie orzeczenia wstępnego w zakresie regulacji Tytułu IV TWE, jeżeli pytanie w sprawie ważności i wykładni aktów przyjętych przez instytucje Wspólnoty podniesione jest w sprawie zawisłej przed sądem krajowym, którego orzeczenia nie podlegają zaskarżeniu według prawa wewnętrznego, a sąd uzna, że orzeczenie wstępne w tej sprawie jest niezbędne do wydania wyroku. Słowo „uzna”, sugerowałoby warunek dokonania odesłania wstępnego od oceny sądu krajowego, jednak skoro art. 68 ust. 1 TWE dotyczy sądu, którego orzeczenia nie podlegają zaskarżeniu,
to konfrontacja tego przepisu z art. 234 zd. 3 TWE wskazywałaby na obowiązek zwrócenia się o wydanie orzeczenia wstępnego.
Ograniczenie kompetencji do dokonania odesłania wstępnego do „sądu, którego orzeczenia nie podlegają zaskarżeniu”, nawet przy przyjęciu dominującej w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości teorii konkretnej, jest krytykowane, jako że regulacje Tytułu IV TWE pozostają w ścisłym związku z ochroną praw jednostki. Zagadnienia te będą na pewno rodziły liczne wątpliwości interpretacyjne, więc faktyczne pozbawienie sądów niższych instancji prawa żądania wydania orzeczenia wstępnego nie jest właściwe[46].
* Autor jest radcą prawnym.
[1] Aleksander Cieśliński, Wspólnotowe prawo gospodarcze, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2003, s. 5.
[2] Michael Ahlt, Maciej Szpunar, Prawo europejskie, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2002, s. 117.
[9] Cezary Mik, Europejskie prawo wspólnotowe. Zagadnienia teorii i praktyki, t. I, Wydawnictwo C.H. Beck,
Warszawa 2000, s. 700.
[13] Rudolf Ostrihansky, Kompetencja sądów i trybunałów państw członkowskich Unii Europejskiej do zwracania
się do Trybunału Sprawiedliwości o wydanie orzeczeń wstępnych, (w:) Szkice z prawa Unii Europejskiej, t. I
Prawo instytucjonalne, Eugeniusz Piontek, Anna Zawadzka (red.), Zakamycze, Kraków 2003, s. 228.
[19] C. Mik, op.cit., s. 703, R. Ostrihansky, op.cit., s. 235-236.
[20] C. Mik, op.cit., s. 698–699, M. Ahlt, M. Szpunar, op.cit., s. 120.
[21] M. Ahlt, M. Szpunar, op.cit., s. 125.
[22] C. Mik, op.cit., s. 704.
[26] R. Ostrihansky, op.cit.s. 243.
[28] C. Mik, op.cit., s. 704, M. Ahlt, M. Szpunar, op.cit., s. 123.
[30] C. Mik, op.cit., s. 697.
[35] R. Ostrihansky, op.cit., s. 244.
[36] C. Mik, op.cit., s. 710.
[40] M. Ahlt, M. Szpunar, op.cit., s. 126.
[42] C. Mik, op.cit., s. 711.
[45] M. Ahlt, M. Szpunar, op.cit., 126–127, C. Mik, op.cit., s. 712.
[46] C. Mik, op.cit. s. 713.
|
Wersja do druku
Do góry strony
