Strona główna   »»   W NUMERZE   »»   POSTĘPOWANIE CYWILNE


PRAWO AUTORSKIE


PRAWO WŁASNOŚCI PRZEMYSŁOWEJ


PRAWO CYWILNE


POSTĘPOWANIE CYWILNE


PRAWO UPADŁOŚCIOWE I NAPRAWCZE


PRAWO ADMINISTRACYJNE


POSTĘPOWANIE ADMINISTRACYJNE


PRAWO PODATKOWE


POSTĘPOWANIE SKARBOWE


PRAWO CELNE


POSTEPOWANIE CELNE


PRAWO KARNE


POSTĘPOWANIE KARNE


POSTĘPOWANIA EUROPEJSKIE (PRZED SPI, ETS, ETPC)


PRAWO KONSTYTUCYJNE


POSTĘOWANIA PRZED TRYBUNAŁEM KONSTYTUCYJNYM


POSTĘPOWANIE PRZED SN , NSA

















































Ochrona tajemnicy przedsiębiorstwa w postępowaniu antymonopolowym

 
 
dr Rafał Stankiewicz*1, dr Mirosław Pawełczyk**

 
 
 
 

 

Ochrona tajemnicy przedsiębiorstwa
w postępowaniu antymonopolowym

 

Rosnące znaczenie prawa ochrony konkurencji w obrocie gospodarczym2 powoduje, iż radcowie prawni jako pełnomocnicy przedsiębiorców, coraz częściej spotykają się w swej praktyce z postępowaniem prowadzonym przed Prezesem Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów3. Dzieje się tak zarówno w aspekcie postawienia określonemu przedsiębiorcy zarzutu wykonywania praktyki ograniczającej konkurencję (w tym zawierania porozumienia ograniczającego konkurencję), praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, jak i dokonywania koncentracji przez przedsiębiorców, na której przeprowadzenie potrzebna jest zgoda organu antymonopolowego.

   Uchwalona w dniu 16 lutego 2007 r. ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów4 - jest już drugim aktem z zakresu prawa ochrony konkurencji, które normuje w szczególny sposób postępowanie administracyjne prowadzone przez organ odpowiedzialny za realizację jej przepisów5. W przeciwieństwie do obowiązujących w ostatniej dekadzie XX wieku polskich regulacji antymonopolowych - ujęła ona w swej konstrukcji, w nader szeroki sposób problematykę regulacji proceduralnej6. Ustawa ta zawiera bowiem rozbudowany system przepisów ujętych w dziale VI, zatytułowanym „Postępowanie przed Prezesem Urzędu” (art. 47-106)7.

   Niezwykle zróżnicowany i obszerny zakres przepisów normujących w sposób autonomiczny większość instytucji proceduralnych posiada charakter pomocniczy w stosunku do norm prawa materialnego zapisanych treścią działów II-IV ustawy antymonopolowej8, ale odgrywa również często istotną rolę w dążeniu do osiągnięcia jednego z podstawowych zadań stojących przed tą regulacją – ma chronić w interesie publicznoprawnym konkurencję w obrocie gospodarczym. Wskazać należy w tym miejscu głównie te instytucje, których rolą jest ochrona interesu podmiotu poddanego postępowaniu.

   Istotnym czynnikiem realizacji zapisanego treścią Konstytucji RP prawa do procesu jest również respektowanie przez organ prowadzący postępowanie w konkretnej sprawie, ochrony informacji przekazywanych w toku tegoż postępowania przez przedsiębiorców uczestniczących w nim. Instytucja powyższa nosi nazwę ochrony tajemnicy przedsiębiorstwa. Służy ona również zapewnieniu realizacji wolności gospodarczej poprzez stworzenie odpowiednich gwarancji proceduralnych zachowania poufności informacji podmiotom uczestniczącym w postępowaniu. Chodzi w tym przypadku o zagwarantowanie poufności informacji przekazywanych w materiale dowodowym przez podmioty uczestniczące w postępowaniu, o czym szczegółowo poniżej.

   Zapewnienie ochrony tajemnicy przedsiębiorstwa jest również jedną z instytucji procesowych zapewniających ochronę i rozwój konkurencji na rynku, której zagwarantowanie leży w interesie publicznym. Możliwe ujawnienie informacji gospodarczych, świadczących o przewadze konkurencyjnej określonego przedsiębiorcy może wpłynąć w negatywny sposób na relacje zachodzące w obrocie gospodarczym. Stąd również wynika ważkość regulacji proceduralnej gwarantującej zachowanie tajemnicy przedsiębiorstwa w postępowaniu antymonopolowym.

 
 
Pojęcie tajemnicy przedsiębiorstwa
 

   Zachowanie podstawowych informacji stanowiących tajemnicę przedsiębiorstwa posiada ważkie znaczenie w systemie gospodarki wolnorynkowej, w której konkurencja jest jednym z podstawowych elementów rozwoju ekonomicznego9. Konkurencją jest dążenie wielu niezależnych przedsiębiorstw (podmiotów prowadzących działalność gospodarczą) występujących na wspólnym rynku do osiągnięcia takiego samego celu gospodarczego, w szczególności osiągnięcia zysków poprzez prowadzenie interesów z dostawcami, odbiorcami i pracownikami. Niektóre informacje związane z działalnością przedsiębiorcy, będąc nie znane konkurentom i dla nich nieosiągalne, mogą wpłynąć na zdobycie lepszej pozycji rynkowej10. Właściwość tajemnicy przedsiębiorstwa polega przede wszystkim na tym, że bardzo ważne znaczenie ma możliwość osiągnięcia większych korzyści w sytuacji posiadania jej przez pracowników, niż wyłączna znajomość informacji przez przedsiębiorcę. Dlatego też ustawodawca przewiduje ochronę (cywilną i karną) działań skierowanych na informacje, którymi dysponuje przedsiębiorca i obejmuje je dyskrecją11.

   Ustawa antymonopolowa nie zawarła w swej treści autonomicznej definicji pojęcia tajemnicy przedsiębiorstwa. Dokonano natomiast odesłania do innego aktu prawnego celem zdefiniowania niniejszego pojęcia. Zgodnie z treścią art. 4 pkt 7 ustawy antymonopolowej pod pojęciem tajemnicy przedsiębiorstwa rozumie się tajemnicę przedsiębiorstwa w myśl art. 11 ust. 4 ustawy z 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji12. Pojęciem tajemnicy przedsiębiorstwa obejmuje się więc wszelkie nieujawnione do wiadomości publicznej informacje techniczne, technologiczne, organizacyjne przedsiębiorstwa lub inne informacje posiadające wartość gospodarczą, co do których przedsiębiorca podjął niezbędne działania w celu zachowania ich poufności.

   Literatura przedmiotu nakazuje interpretować to pojęcie w sposób szeroki, obejmując nim obszerny katalog dóbr, również o charakterze intelektualnym, które ze względu na unikatowy charakter podlegają ochronie prawnej13. W toku postępowań powadzonych przez organy antymonopolowe (zarówno w rozstrzygnięciach podejmowanych przez Prezesa UOKiK, jak i sąd antymonopolowy), pojęcie tajemnicy przedsiębiorstwa również rozumiane było dotychczas w sposób szeroki. W orzecznictwie sądu antymonopolowego wskazano m. in. na konieczność ochrony informacji w zakresie danych dotyczących wielkości produkcji i sprzedaży oraz źródeł zaopatrzenia i zbytu14, jak również danych zawartych w deklaracjach podatkowych15 oraz sprawozdaniach finansowych16 strony postępowania antymonopolowego. B. Pęczalska wymienia wśród informacji mogących stanowić ten rodzaj prawnie chronionej tajemnicy m. in. patenty, wynalazki, prawa autorskie, plany inwestycyjne, plany koncentracji, strategię marketingową nowego produktu itp.17, natomiast K. Obłój za tajemnicę przedsiębiorstwa uznaje również np. strukturę kosztów przedsiębiorcy, planowane strategie w zakresie fuzji i przejęć oraz tzw. „ataki na konkurencję”18.

   Nie ulega wątpliwości, że zakresem tajemnicy nie mogą być objęte informacje powszechnie znane lub takie, o których treści każdy nimi zainteresowany może się legalnie dowiedzieć19. Należy przychylić się do stanowiska S. Gronowskiego, iż nie mogą również stanowić tajemnicy przedsiębiorstwa informacje nie zasługujące na ochronę ze względu na interes publicznoprawny, lub też z natury naruszające prawo, jak np. treść porozumienia ustalającego wysokość cen20.

 

   Informacja przestaje być tajemnicą, jeżeli każdy konkurent może dowiedzieć się o niej zwykłą i legalną drogą, na przykład z fachowych publikacji czy wystawionego na widok publiczny towaru21.

   Ustawodawca wprowadził w art. 11 ust. 4 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji warunek uznania danej informacji za tajemnicę przedsiębiorstwa, o ile przedsiębiorca powołujący się na nią podjął niezbędne działania w celu zachowania danej informacji w tajemnicy. Użycie słowa "niezbędne" wskazuje, że nie chodzi o jakiekolwiek działania przedsiębiorcy, ale o takie, które dają gwarancje nieuzyskania tajemnicy przez osoby nieuprawnione. Przedsiębiorca ma obowiązek podjęcia działań, które zgodnie z wiedzą i doświadczeniem zapewnią ochronę informacji przed rozpowszechnianiem czy ujawnieniem. Wskazuje to na obiektywną ocenę użytego w przepisie zwrotu "niezbędność"22.
 
 
 
Ochrona tajemnicy przedsiębiorcy w toku postępowania antymonopolowego
 
 
   W świetle ogólnych zasad postępowania administracyjnego, według których toczy się postępowanie antymonopolowe, obowiązuje zasada jawności postępowania dla stron. Prawo wglądu do akt sprawy jest więc jednym z uprawnień procesowych strony, zaś jego realizacja gwarancją zasady ogólnej wysłuchania stron, wyrażonej w art. 10 k.p.a. Rozwiązania zawarte w ustawie antymonopolowej (o których szerzej poniżej) stanowią zatem wyjątek od zasady jawności postępowania dla stron.

 

   Ochrona tajemnicy przedsiębiorstwa jest istotnym elementem zapewnienia prawa do procesu w administracyjnym postępowaniu antymonopolowym. Jak słusznie zauważa S. Hoc, ma ona służyć ochronie interesów podmiotów gospodarczych zwłaszcza wtedy, gdy nie są one chronione przepisami dotyczącymi innych tajemnic23. Wskazać należy jednak, że podmiot uczestniczący w postępowaniu nie może powoływać się na ochronę tej tajemnicy przed organem antymonopolowym w sposób uniemożliwiający dostęp temu organowi do materiałów stanowiących przedmiot postępowania dowodowego24. Ochrona tajemnicy przedsiębiorstwa powinna więc dokonywać się na podstawie rozwiązań normatywnych zawartych w ustawie antymonopolowej.

   Zgodnie z rozwiązaniem przewidzianym w art. 69 ustawy antymonopolowej, Prezes UOKiK może ograniczyć w niezbędnym zakresie pozostałym stronom postępowania prawo wglądu do materiału dowodowego załączonego do akt sprawy, jeżeli udostępnienie tego materiału groziłoby ujawnieniem tajemnicy przedsiębiorstwa, jak również innych tajemnic podlegających ochronie na podstawie odrębnych przepisów. Sąd antymonopolowy w jednym ze swoich wyroków stwierdził, że z uwagi na wyjątkowy charakter wspomnianej regulacji organ antymonopolowy powinien w rozsądnych granicach ograniczać pozostałym stronom prawo wglądu w materiał dowodowy załączony przez stronę do akt sprawy z powołaniem się na tajemnicę przedsiębiorstwa, kierując się w tym względzie przesłankami obiektywnymi, mając także na względzie realizację interesu publicznego25.

   Prawna ochrona tajemnicy przedsiębiorcy następuje na podstawie postanowienia wydanego na wniosek lub też z urzędu. Na postanowienie to przysługuje zażalenie do sądu antymonopolowego.Zwrócić należy uwagę, iż z wnioskiem o ochronę tajemnicy przedsiębiorstwa wystąpić może strona postępowania antymonopolowego, jak i inny uczestnik postępowania. Oznacza to, że zakres podmiotowy wniosku o ochronę tajemnicy przedsiębiorstwa jest szeroki.

   Pojęcie strony postępowania jest rozumiane różnorodnie, w zależności od rodzaju postępowania antymonopolowego. I tak, w postępowaniach antymonopolowych w sprawach praktyk ograniczających konkurencję, pod pojęciem strony postępowania rozumie się każdego, wobec kogo zostało wszczęte postępowanie (por. art. 88 ust. 1). W przypadku powyższym, za stronę postępowania może być uznany zarówno przedsiębiorca, któremu postawiono zarzut dokonywania indywidualnej praktyki ograniczającej konkurencję, jak i przedsiębiorca uczestniczący w porozumieniu kartelowym. W postępowaniach antymonopolowych w sprawach koncentracji, za stronę postępowania uznaje się każdego, przedsiębiorcę, który zgłasza zamiar dokonania koncentracji (por. art. 94 ust. 1)26. I w końcu, w postępowaniu antymonopolowym w sprawach praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów za stronę postępowania uważa się każdego, wobec kogo zostało wszczęte postępowanie w sprawie stosowania tego rodzaju praktyki (por. art. 101 ust. 1).

   Podkreślić należy również, że w postępowaniu antymonopolowym Prezes UOKiK może zażądać od przedsiębiorców biorących udział w postępowaniu w charakterze strony, jak i od innych przedsiębiorców przekazywania wszelkich koniecznych informacji i dokumentów. Żądanie to powinno zawierać wskazanie zakresu informacji, celu informacji oraz terminu udzielenia informacji, jak i pouczenie o sankcjach za nieudzielenie informacji lub udzielenie informacji nieprawdziwych lub też wprowadzających w błąd (art. 50 ust. 1 i ust. 2). W sytuacji powyższej przedmiotem ochrony objęto na podstawie art. 69 ust. 1 szeroki katalog informacji, które znajdują się w posiadaniu organu antymonopolowego zarówno z powodu ich zebrania w toku trwającego postępowania antymonopolowego od samych stron postępowania, jak i od przedsiębiorców, którzy zostali zobowiązani do udzielenia informacji na podstawie art. 50.

   Przedmiotem ochrony tajemnicy przedsiębiorstwa obejmuje się informacje stanowiące element materiału dowodowego, gromadzonego przez Prezesa UOKiK w konkretnej sprawie. Co więcej, zgodnie z art. 69 ust. 2 w zw. z art. 73 ust. 5 ograniczenie prawa wglądu do materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy dotyczy także informacji uzyskanych w toku postępowania od organu ochrony konkurencji innego państwa członkowskiego Unii Europejskiej. Wskazać należy także, iż w postępowaniu antymonopolowym chronione są informacje mogące stanowić przedmiot tajemnicy przedsiębiorstwa, a które są uzyskiwane przez Prezesa UOKiK na podstawie art. 109 w związku z postępowaniem mającym na celu wymierzenie przedsiębiorcy administracyjnej kary pieniężnej. Wszelkie informacje i dowody uzyskane przez Prezesa UOKiK w trybie art. 109, w tym informacje o wystąpieniu przedsiębiorcy o odstąpienie od wymierzenia kary pieniężnej lub jej obniżenie, nie podlegają udostępnieniu. Prezes UOKiK może jednakże udostępnić stronom informacje i dowody przed wydaniem decyzji. Rozwiązania tego nie stosuje się w przypadku, gdy przedsiębiorca występujący o odstąpienie od wymierzenia kary pieniężnej lub jej obniżenie wyrazi pisemną zgodę na udostępnienie tychże informacji i dowodów.

   Zapisany w treści art. 69 ust. 1 mechanizm, kreujący dwojaką formę uruchomienia ochrony tajemnicy przedsiębiorstwa nie oznacza, iż na Prezesie UOKiK, jako organie administracji publicznej prowadzącemu postępowanie w konkretnej sprawie, nie ciążą szczególne obowiązki związane z ochroną interesu przedsiębiorcy, jak również (wynikającą z ochrony tegoż interesu) ochroną reguł współuczestniczenia w obrocie gospodarczym. Jak się wydaje, mając na uwadze konieczność realizacji zasady ogólnej czuwania nad interesem strony w postępowaniu (wynikającej z art. 9 in fine k.p.a.) Prezes UOKiK powinien podjąć się – również w braku wniosku o ochronę tajemnicy przedsiębiorstwa – oceny, czy w toku prowadzonego postępowania może dojść do naruszenia interesu przedsiębiorcy i - w tym zakresie - wydać stosowne postanowienie ograniczające dostęp do akt innym podmiotom. Nie można oczywiście pomijać faktu, iż to sami przedsiębiorcy, zarówno strony postępowania, jaki i inni jego uczestnicy znajdują się w posiadaniu najlepszej wiedzy, co do tego jakie informacje mogą powodować zagrożenie dla ich interesów ekonomicznych. Publicznoprawny charakter antymonopolowego postępowania administracyjnego oraz fakt zawarcia instytucji ochrony tajemnicy przedsiębiorstwa również z uwagi na możliwość zapewnienia ochrony konkurencji na rynku poprzez wykorzystanie tejże instytucji.

   Należy również podkreślić, iż chodzi o ochronę tajemnicy przedsiębiorstwa podejmowaną w celu prywatnym. Nie można jednakże zaprzeczyć faktowi, że to właśnie Prezes UOKiK jest organem powołanym do wypełniania celów wskazywanych ustawą antymonopolową, w tym ochrony konkurencji i sam również, jako taki powinien dbać o interesy przedsiębiorców funkcjonujących na rynku celem przeciwdziałania pewnym zagrożeniom związanym ze zdobyciem przez konkurentów podmiotu ujawniającego informacje w toku postępowania, które mogłyby spowodować zagrożenie dla konkurencji.

   Ograniczenie prawa wglądu do materiału dowodowego, jak widać, odnosi się do pozostałych podmiotów, które na podstawie bardzo rozmaitych zdarzeń prawnych lub faktycznych udostępniły dokumenty i informacje stanowiące część materiału dowodowego. Do podmiotów, które mogą zostać objęte ochroną tajemnicy przedsiębiorstwa zaliczyć więc można zarówno strony postępowania, jak i innych uczestników postępowania (w tym podmioty gospodarcze będące konkurentami strony) zobowiązanych chociażby do udzielania informacji na podstawie art. 50.

Co wynika z art. 69 ust. 4, podmiot składający wniosek o ograniczenie prawa wglądu do materiału dowodowego przedkłada Prezesowi UOKiK również wersję dokumentu niezawierającą informacji, które jego zdaniem powinny stanowić przedmiot ochrony objęty tajemnicą przedsiębiorstwa. Podmiot udzielający określonych informacji w postępowaniu ma więc prawo wskazać niezbędny zakres potrzebnego wyłączenia jawności. Jednocześnie podmiot powinien dokonać stosownych adnotacji na oznaczenie przyczyn, dla których uważa za konieczne wyłączenie jawności określonych informacji. Powstaje w tym miejscu pytanie, na ile Prezes UOKiK dokonujący objęcia określonych informacji jest związany zakresem żądania podmiotu. Jak się wydaje, organ dokonuje samodzielnej, obiektywnej analizy pozwalającej ocenić, czy określona informacja przedkładana przez podmiot może rzeczywiście stanowić informację, której ujawnienie stanowić będzie zagrożenie dla interesów podmiotu gospodarczego, w tym również może wpłynąć na zagrożenie relacji konkurencyjnych w obrocie gospodarczym. Niewątpliwie jednak skuteczność złożonego wniosku przez przedsiębiorcę może być uzależniona od szczegółowego i obiektywnego jego umotywowania.

   Zastanowić się należy, czy Prezes UOKiK posiada możliwość wydania postanowienia w zakresie objęcia ochroną określonej kategorii informacji i dokumentów w różnorodnym zakresie, w stosunku do różnych podmiotów. Wydaje się, że odpowiedź na to pytanie powinna być pozytywna. Nie powinno być natomiast wątpliwości, co do tego, że wydane postanowienie w przedmiocie ochrony tajemnicy przedsiębiorstwa musi skutkować koniecznością ograniczenia dostępu do materiału dowodowego - w tym zakresie również - w sytuacji ewentualnego wyznaczenia rozprawy na podstawie art. 60.

   Wątpliwości może budzić natomiast instytucja zaskarżalności rzeczonych postanowień, wydawanych na podstawie art. 69. Zgodnie z ust. 3 tego przepisu, na postanowienie w przedmiocie ochrony tajemnicy przedsiębiorstwa przysługuje zażalenie. Uznać należy, że zaskarżenie takiego postanowienia do sądu antymonopolowego jest możliwe również w sytuacji, gdy przedsiębiorca występuje z odpowiednim wnioskiem i uzyskuje postanowienie, które kreuje ochronę tajemnicy przedsiębiorstwa, jednakże jest niezadowolony z zakresu tejże ochrony.

   Ochrona poufności informacji i dokumentów znajdujących się w materiale dowodowym zebranym w postępowaniu przed Prezesem UOKiK jest gwarantowana również przez dwie kolejne instytucje konstruowane treścią ustawy antymonopolowej. Pierwsza z nich wynika z art. 71, druga zaś z art. 73 ustawy antymonopolowej.
Przesłanką umieszczenia w regulacji ustawowej zapisu art. 71 było zapewnienie, iż informacje, jakie znajdą się w posiadaniu Prezesa UOKiK nie zostaną wykorzystane przez konkurentów przedsiębiorców udzielających takich informacji w postępowaniu. Chodzi w tym przypadku o możliwość zabezpieczenia tychże informacji, przed ich ujawnianiem przez pracowników aparatu pomocniczego Prezesa UOKiK27.

 

   Informacje uzyskane w toku postępowania przez pracowników Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów podlegają ochronie na podstawie przepisów ustawy z 22 stycznia 1999 r. o ochronie informacji niejawnych28, co wynika z brzmienia art. 71 ust. 1. Informacje uzyskane przez pracowników urzędu stają się więc w myśl powołanej regulacji informacjami niejawnymi zakwalifikowanymi jako tajemnica służbowa29. Informacje niejawne zaklasyfikowane jako stanowiące tajemnicę służbową oznacza się odpowiednią klauzulą w myśl art. 23 ust. 2 rzeczonej ustawy (oznaczenie określonych informacji klauzulą „poufne”30 lub „zastrzeżone”31).

   Uzasadnieniem tak rygorystycznej ochrony powyższych informacji staje się zapewne uwzględnienie dwóch okoliczności. Po pierwsze, informacje zdobywane przez Prezesa UOKiK w trakcie postępowania stanowią istotny element, których ujawnienie przedsiębiorcom będącym konkurentami przedsiębiorców przedstawiających te informacje w toku postępowania mogą spowodować poważne szkody dla ich interesów ekonomicznych. I po drugie – co ma związek z przedstawioną powyżej pierwszą przesłanką – przedsiębiorcy (nie tylko uczestniczący w postępowaniu) obowiązani są do ujawniania tychże informacji na żądanie Prezesa UOKiK. W związku z powyższym istnieje konieczność stworzenia odpowiednich gwarancji ich ochrony, i to zarówno w interesie przedsiębiorcy, jak i ochrony konkurencji na rynku.

   Zwrócić należy uwagę w tym miejscu na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie32, który podkreślił, że ujawnienie stronie prawa wglądu do akt obejmujących tajemnicę przedsiębiorstwa nie stanowi jeszcze ujawnienia informacji w niej zawartych do publicznej wiadomości. Dla nadania klauzuli "zastrzeżone", a więc nadania dokumentom rangi tajemnicy służbowej nie wystarczy, aby dokumenty opatrzone były przez przedsiębiorcę klauzulami "zastrzeżone" i "tajemnica". W ten sposób strona może opatrzyć każdy swój dokument. Rzeczą organu administracji publicznej jest zweryfikować postępowanie strony tak, aby mogły być zrealizowane podstawowe zasady postępowania wyrażone w art. 8 i 10 k.p.a., a udział organizacji społecznej, także strony postępowania nie był fikcją. Przepisu nakładającego obowiązek zachowania tajemnicy przez pracowników Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów nie stosuje się natomiast do informacji powszechnie dostępnych, informacji o wszczęciu postępowania oraz informacji o wydaniu decyzji kończących postępowanie i ich ustaleniach33.

 

   Z kolei przepis art. 73 zabezpiecza interesy przedsiębiorców – a pośrednio interes publiczny – przed ewentualnym ujawnieniem określonych informacji stanowiących o przewadze konkurencyjnej przedsiębiorcy. Przewiduje się bowiem, że informacje uzyskane w toku postępowania - z pewnymi wyjątkami - nie mogą być wykorzystane w innych postępowaniach prowadzonych na podstawie odrębnych przepisów.

Nie dotyczy to jednakże:
  1. postępowania karnego prowadzonego w trybie publicznoskargowym lub postępowania karno-skarbowego;
  2. innych postępowań prowadzonych przez Prezesa UOKiK;
  3. wymiany informacji z Komisją Europejską i organami ochrony konkurencji państw członkowskich Unii Europejskiej na podstawie rozporządzenia nr 1/2003/WE34;
  4. wymiany informacji z Komisją Europejską i właściwymi organami państw członkowskich Unii Europejskiej na podstawie rozporządzenia nr 2006/2004/WE35;
  5. przekazywania właściwym organom informacji, które mogą wskazywać na naruszenie odrębnych przepisów.
 
Informacje uzyskane w toku postępowania mogą więc stanowić materiał dowodowy m.in. dla kolejnych postępowań w sprawach koncentracji, w których stroną będą już inni przedsiębiorcy, w sprawach praktyk lub porozumień ograniczających konkurencję, jak również sprawach z zakresu nadzoru nad udzielaniem pomocy publicznej36.

 

    Dodać należy w końcu także, iż na podstawie art. 73 ust. 3 Prezes UOKiK może udostępnić organom regulacyjnym w dziedzinie rynku usług telekomunikacyjnych i pocztowych37 oraz gospodarki paliwami i energią38, informacje, w tym wyniki badań i analiz rynkowych, niezbędne w postępowaniach prowadzonych przez te organy, z wyjątkiem informacji:

  1. co do których obowiązek zachowania poufności wynika z zobowiązań międzynarodowych, w szczególności informacji uzyskanych w toku postępowań wszczętych na podstawie art. 81 lub 82 Traktatu WE;
  2. uzyskanych od przedsiębiorcy w związku z zastosowaniem art. 109 ustawy antymonopolowej.
 
   Powyższe organy regulacyjne są obowiązane do ochrony informacji uzyskanych na podstawie ust. 3, w szczególności informacje te nie mogą być wykorzystane w postępowaniach innych niż prowadzone przez organy regulacyjne39.

 

   Podkreślić trzeba także, iż zgodnie z art. 73 ust. 5, informacje uzyskane w toku postępowania od organu ochrony konkurencji państwa członkowskiego Unii Europejskiej mogą być wykorzystane w toku tego postępowania na warunkach, na jakich zostały przekazane przez ten organ, włączając w to niewykorzystanie informacji do nałożenia sankcji na określone osoby.

   Na podstawie art. 73 ust. 6, Prezes UOKiK powiadamia strony o zaliczeniu w poczet dowodów informacji uzyskanych w trakcie innego prowadzonego przez niego postanowienia. W tym zakresie informacje uzyskane w toku innego postępowania mogą zostać objęte tajemnicą przedsiębiorstwa.

 

    Wydaje się również konieczne, w oparciu o zasadę ogólną uwzględniania interesu społecznego i interesu obywateli (art. 7 k.p.a.), podejmowanie przez Prezesa UOKiK kroków zmierzających do zapewnienia ochrony interesów również i tych podmiotów. Zdaniem naszym, powinien on poinformować przedsiębiorców o wykorzystaniu informacji pochodzących z danego postępowania w innym postępowaniu antymonopolowym oraz zwrócić się o wskazanie jego elementów, które – w opinii tych przedsiębiorców – powinny być objęte zakresem tajemnicy przedsiębiorstwa. Nie ulega bowiem wątpliwości, że ujawnienie w toku kolejnego postępowania prowadzonego przez Prezesa UOKiK informacji i dokumentów pochodzących z innego postępowania skutkować może koniecznością objęcia innym zakresem tychże informacji z punktu widzenia tajemnicy przedsiębiorstwa, lub też po raz pierwszy tajemnicą przedsiębiorstwa, z uwagi na występowanie w tym postępowaniu konkurentów przedsiębiorcy, którego informacje lub dokumenty służą w postępowaniu jako materiał dowodowy. Brak rozwiązania normatywnego w tym względzie, chroniącego w wyraźny sposób interesy podmiotów trzecich uznać należy za poważny mankament regulacji antymonopolowej w tym względzie.

 
 
Ochrona tajemnicy przedsiębiorstwa w postępowaniu przed sądem antymonopolowym
 

   Omawiając istotę ochrony tajemnicy przedsiębiorstwa nie sposób pominąć również zagadnień związanych z jej obowiązywaniem w postępowaniu odwoławczym przed Sądem Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Zgodnie bowiem z art. 479 (28) § 1 k.p.c. sąd ten jest właściwy w sprawach odwołań od decyzji, jak również zażaleń na postanowienia Prezesa UOKiK.

   Zgodnie z art. 479 (33) § 1 k.p.c. w postępowaniu przed Sądem Ochrony Konkurencji i Konsumentów chroni się tajemnicę przedsiębiorstwa oraz inne tajemnice podlegające ochronie na podstawie odrębnych przepisów. Sąd na wniosek strony lub z urzędu może, w drodze postanowienia, w niezbędnym zakresie ograniczyć pozostałym stronom prawo wglądu do materiału dowodowego załączonego przez strony do akt sprawy w toku postępowania sądowego, jeżeli udostępnienie tego materiału groziłoby ujawnieniem tajemnicy przedsiębiorstwa lub innych tajemnic podlegających ochronie na podstawie odrębnych przepisów40. Ograniczenie prawa wglądu do materiału dowodowego nie dotyczy Prezesa UOKiK41.

   Jednocześnie k.p.c. określa warunki, jakimi sąd antymonopolowy musi uwzględniać, udostępniając pozostałym stronom postępowania dane, które uznaje się za tajemnicę przedsiębiorstwa. Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów może, w drodze postanowienia, ujawnić stronie postępowania sądowego informacje chronione w postępowaniu przed Prezesem Urzędu jako tajemnica przedsiębiorstwa drugiej strony tylko wtedy, gdy:
  1. zmieniły się istotnie okoliczności będące podstawą wydania przez Prezesa Urzędu postanowienia ograniczającego prawo wglądu do materiału dowodowego załączonego przez strony do akt sprawy;
  2. strona, której tajemnica przedsiębiorstwa jest chroniona, wyraziła zgodę42.
 
   Kwestie interpretacji przepisów k.p.c. związanych z ochroną tajemnicy przedsiębiorstwa były również przedmiotem zainteresowania orzecznictwa Sądu Najwyższego. W uchwale z dnia 8 marca 2006 r., III SZP 1/0643, Sąd Najwyższy stwierdził, że przepisy normujące postępowanie w sprawach z zakresu ochrony konkurencji regulują kwestię dopuszczalności zażalenia tylko w art. 479(33) § 5 k.p.c. Wynika z niego, że na postanowienie sądu w przedmiocie ujawnienia stronie postępowania sądowego informacji chronionych w postępowaniu przed Prezesem UOKiK jako tajemnica przedsiębiorstwa drugiej strony oraz na postanowienie sądu ograniczające pozostałym stronom prawo do wglądu do materiału dowodowego nie przysługuje zażalenie. Wątpliwości budzi to, jakie znaczenie dla postępowania w sprawach z zakresu ochrony konkurencji ma powyższy przepis44.

 

   Zdaniem Sądu Najwyższego, regulacja ta może być rozumiana w ten sposób, że określa on materię szczególną (prawo do wglądu do materiału dowodowego) w kwestii niewystępującej w postępowaniu zwykłym ani w innym postępowaniu odrębnym. Dlatego rozstrzygnięcie w przedmiocie zaskarżalności tego typu postanowienia uregulowane zostało odrębnie i nie ma wpływu na stosowanie w pozostałych kwestiach art. 394 k.p.c. w postępowaniu o ochronę konkurencji. W tym ostatnim przepisie w katalogu postanowień sądu pierwszej instancji, od których przysługuje zażalenie, nie zostało wymienione postanowienie w przedmiocie ograniczenia prawa wglądu do materiału dowodowego. Postanowienie wydane w tej materii nie jest również postanowieniem kończącym postępowanie w sprawie jako pewną całość. Nie jest zatem również takim postanowieniem postanowienie sądu pierwszej instancji umarzające postępowanie zażaleniowe. Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów z mocy art. 479(28) § 1 pkt 2 k.p.c. właściwy jest wprawdzie w sprawach zażaleń na postanowienia Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w postępowaniach antymonopolowych, ale działa wówczas jako sąd pierwszej instancji i zażalenie na postanowienie tego sądu przysługuje na zasadach określonych w k.p.c. Skoro postanowienie Sądu Okręgowego umarza postępowanie zażaleniowe wywołane zaskarżeniem postanowienia Prezesa UOKiK niekończącego postępowania w sprawie, to na to postanowienie nie przysługuje zażalenie. Postanowienie to bowiem również nie kończy postępowania w sprawie ochrony konkurencji i konsumentów, nie jest także wymienione w art. 394 k.p.c.

   Po drugie, zdaniem Sądu Najwyższego, zapis art. 479(30) § 5 k.p.c. można rozumieć w ten sposób, że skoro wymieniony przepis określa wyraźnie, na jakie postanowienie sądu ochrony konkurencji i konsumentów nie przysługuje zażalenie, to a contrario każde inne postanowienie tego sądu podlega zaskarżeniu. Wniesienie zażalenia spowodowało wszczęcie sądowego postępowania cywilnego przed sądem pierwszej instancji w sprawie gospodarczej. Postępowanie to nie jest postępowaniem „wpadkowym” wydanych w ramach tego postępowania (tak, jak byłoby to w ramach postępowania wszczętego na skutek odwołania od decyzji Prezesa UOKiK). Jest szczególnym rodzajem postępowania zażaleniowego tworzącego zamkniętą całość. Przy takim rozumieniu art. 479(33) § 5 oraz art. 479(28) § 1 pkt 2 k.p.c. postanowienie umarzające postępowanie zażaleniowe należy uznać za kończące postępowanie w sprawie i zaskarżalne. na podstawie art. 394 § 1 k.p.c.
   Przepis art. 479(33) § 5 k.p.c wprowadza ponadto niedopuszczalność wniesienia zażalenia na postanowienie sądu ograniczające prawo wglądu do materiału dowodowego. Wątpliwość polega na tym, czy przepis należy interpretować w ten sposób, że zażalenie to nie przysługuje tylko wówczas, gdy postanowienie wymienione w art. 479(33) § 4 k.p.c. zostało wydane przez sąd jako postanowienie "wpadkowe" w ramach innego postępowania o ochronę konkurencji, czy zakaz ten rozciąga się również na postanowienie, które było jedynym przedmiotem kognicji sądu45.
 
 
 
 
Wnioski końcowe
 
    Przedstawiona w niniejszym artykule problematyka, dotyka w szczególny sposób sferę relacji administracja - sfera zewnętrzna. W trakcie postępowania prowadzonego przez Prezesa UOKiK – niezależnie od formy relacji nadzorczej, z którą jest bezpośrednio związana – dochodzi bowiem do ukształtowania treścią wydanego następnie rozstrzygnięcia stosunku administracyjnoprawnego o charakterze materialnym, mającego istotne znaczenie dla prowadzonej przez przedsiębiorców aktywności w sferze gospodarczej. Ukształtowanie treści tegoż rozstrzygnięcia może być w znacznej mierze uwarunkowane charakterem prowadzonego postępowania, szczególną budową instytucji proceduralnych kreujących model postępowania w sprawie, jak i instytucjami, zabezpieczającymi przedsiębiorców nie tylko przed arbitralnością postępowania organu administracji publicznej, ale również możliwymi skutkami takiego postępowania w stosunku do innych podmiotów sfery zewnętrznej.

 

   Zapewnienie poufności niektórych informacji przekazywanych przez przedsiębiorców posiada ważki wpływ na realizację w toku postępowania, podstawowego celu ustawy antymonopolowej, jakim jest ochrona konkurencji. Ustawodawca wyszedł bowiem z założenia, że w toku postępowania przedsiębiorcy uczestniczący w nim bezpośrednio mogą zostać narażeni na ujawnienie, swoim rzeczywistym lub potencjalnym konkurentom, informacji mających istotne znaczenie dla zdobycia określonej przewagi konkurencyjnej nad innym podmiotem, czy to poprzez dostęp do akt sprawy, czy też wgląd do treści decyzji. Ten ostatni czynnik ma istotne znaczenie z uwagi na stworzoną możliwość publikacji decyzji administracyjnych w Dzienniku Urzędowym Prezesa UOKiK.

   Umożliwienie ochrony określonych danych mogących stanowić istotny element określonej przewagi konkurencyjnej na rynku przedsiębiorcy uczestniczącego w postępowaniu antymonopolowym, stwarza przedsiębiorcom gwarancję ich zabezpieczenia, na straży której stoi organ prowadzący postępowanie – Prezes UOKiK.

____________________________________________________________

1* Autor jest doktorem nauk prawnych - adiunktem w Katedrze Prawa i Postępowania Administracyjnego Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego oraz radcą prawnym w OIRP w Warszawie.

** Autor jest doktorem nauk prawnych – adiunktem w Katedrze Publicznego Prawa Gospodarczego Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Śląskiego oraz radcą prawnym w OIRP w Opolu.
2 Na rosnące znaczenie prawa antymonopolowego w systemie prawa gospodarczego publicznego zwraca uwagę M. Wierzbowski, podkreślając jednocześnie, że wykazuje ono tendencję do ewoluowania w odrębną dziedzinę prawa – por. M. Wierzbowski (w:) M. Wierzbowski (red.), M. Wyrzykowski, Prawo gospodarcze. Zagadnienia administracyjnoprawne, Warszawa 2001, s. 269.
3 Zwanego dalej również Prezesem UOKiK.
4 Dz.U. Nr 50, poz. 331 ze zm. - zwana dalej również ustawą antymonopolową.
5 Szerzej o charakterze postępowania antymonopolowego [w:]
6 Pierwszą regulacją antymonopolową, posiadającą również szeroko rozbudowany zakres przepisów proceduralnych była ustawa z 15 grudnia 2000 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (tekst jednolity Dz.U. z 2005 r. Nr 222, poz. 2080 ze zm.).
7 Ustawa antymonopolowa zawiera więc w swej konstrukcji prawie 1/3 przepisów poświęconych tylko i wyłącznie regulacji o charakterze stricte proceduralnym.
8 Por. przepisy dotyczące zwalczania przejawów praktyk ograniczających konkurencję, praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów oraz przepisy związane z nadzorem nad procesami koncentracji przedsiębiorców.
9 J. Szwaja (w:) J. Szwaja (red.), Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Komentarz, Warszawa 2000, s. 5.
10 Por. O. Górniok, Prawo karne gospodarcze. Komentarz, Toruń 1997, s. 98 oraz P. Kozłowska, Prawnokarne aspekty naruszenia tajemnicy przedsiębiorstwa, Prokuratura i Prawo nr 5/2000, s. 52.
11 S. Hoc, Glosa do wyroku SN z dnia 3 października 2000 r., I CKN 304/00, Glosa nr 7/2001.
12 Tekst jednolity Dz.U. z 2003 r. Nr 153, poz. 1503 ze zm.
13 S. Sołtysiński (w:) J. Szwaja (red.), Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji .op.cit., s. 310 i 311.
14 Por. post. SA z 15 maja 1996 r., sygn. akt XVII Amz 1/96, Wokanda nr 10/1997.
15 Por. post. SA z 27 listopada 1996 r., sygn. akt XVII Amz 4/96, nie publikowane.
16 Por. wyr. SOKiK z 10 lipca 2002 r., XVII Ama78/01, Dziennik UOKiK, Nr 5.
17 Por. B. Pęczalska, Ochrona konkurencji, Warszawa 2007, s. 212.
18 K. Obłój, Tajemnica firmy, Rzeczpospolita z 9 września 1998 r.
19 Wyr. SN z 5 września 2001 r., sygn. akt I CKN 1159/00, OSNC 2002/5/67.
20 S. Gronowski, Ustawa antymonopolowa. Komentarz, Warszawa 1999, s. 438.
21 Por. wyrok SN z 3 października 2000 r., I CKN 304/00, OSNC 2001, nr 4. Por. także M. Mozgawa, Zwalczanie nieuczciwej konkurencji środkami prawa karnego, Gdańsk 1997, s. 36.
22 A. Barczak, Prawnokarna ochrona tajemnicy gospodarczej. Próba analizy prawnoporównawczej, Czasopismo Prawa Karnego i Nauk Penalnych nr 1/2000, s. 308.
23 S. Hoc, Karnoprawna ochrona tajemnicy przedsiębiorstwa, Zeszyty Naukowe Wyższej Szkoły Handlu i Prawa. Seria Prawo, Warszawa nr 3/2000, s. 117.
24 Wskazano już na to uwagę w początkowych okresie funkcjonowania sądownictwa antymonopolowego w Polsce. Strona postępowania antymonopolowego nie może bowiem powoływać się na ochronę tajemnicy przedsiębiorstwa i w tym zakresie nie może odmówić przedstawienia danych i informacji niezbędnych do rozstrzygnięcia sprawy – por. wyrok SA z 6 września 1993 r., sygn. akt XVII Amr 22/93, Wokanda nr 2/1994.
25 Por. m.in. wyrok SA z 6 września 1993 r. oraz postanowienie SA z 6 grudnia 1995 r., sygn. akt XVII Amz 2/95, Wokanda nr 3/1997.
26 Podmioty obowiązane do zgłaszania zamiaru dokonania koncentracji Prezesowi UOKiK wymienione zostały natomiast w art. 94 ust. 2. Katalog ten został zróżnicowany w zależności od rodzaju procesu koncentracyjnego (określonego w art. 13 ust. 2). I tak, przedsiębiorcą obowiązanym do zgłoszenia zamiaru dokonania koncentracji (stroną postępowania) będzie przedsiębiorca „aktywny”, tj. łączący się przedsiębiorcy w procesach fuzji lub przejęcia (por. art. 13 ust. 2 pkt 1), lub też przedsiębiorcy tworzący tzw. wspólnego przedsiębiorcę (ang. joint ventures), jak również przedsiębiorca przejmujący kontrolę nad innym przedsiębiorcą (por. art. 13 ust. 2 pkt 2) oraz przedsiębiorca przejmujący część mienia innego przedsiębiorcy (art. 13 ust. 2 pkt 4).
27 Na taki argument wskazywała E. Modzelewska-Wąchal jeszcze pod rządami regulacji antymonopolowej z 15 grudnia 2000 r. – por. E. Modzelewska-Wąchal, Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów, Warszawa 2003, s. 250.
28 Dz.U. Nr 11, poz. 95 ze zm.
29 Por. art. 23 ust. 2 w zw. z art. 2 ust. 2 ustawy o ochronie informacji niejawnych. Tajemnicą służbową jest, nie będąca tajemnicą państwową, uzyskana w związku z czynnościami służbowymi albo wykonywaniem prac zleconych, której nieuprawnione ujawnienie mogłoby narazić na szkodę interes państwa, interes publiczny lub prawnie chroniony interes obywateli lub jednostki organizacyjnej – por. art. 2 ust. 2 ustawy o ochronie informacji niejawnych.
30 W myśl art. 32 ust. 2 pkt 1, informacje niejawne zaklasyfikowane jako stanowiące tajemnicę służbową oznacza się klauzulą "poufne" - w przypadku gdy ich nieuprawnione ujawnienie powodowałoby szkodę dla interesów państwa, interesu publicznego lub prawnie chronionego interesu obywateli.
31 Zgodnie z art. 32 ust. 2 pkt 2, informacje niejawne zaklasyfikowane jako stanowiące tajemnicę służbową oznacza się klauzulą: "zastrzeżone" - w przypadku gdy ich nieuprawnione ujawnienie mogłoby spowodować szkodę dla prawnie chronionych interesów obywateli albo jednostki organizacyjnej.
32 Por. wyrok WSA w Warszawie z 28 października 2005 r., sygn. akt VI SA/Wa 1010/05, nie publikowany. Co prawda sprawy antymonopolowe nie są objęte kognicją sądownictwa administracyjnego, jednakże – jak się wydaje – interpretacja zawarta w przedmiotowym wyroku znajduje zastosowanie również do tego rodzaju spraw.
33 Por. art. 71 ust. 2.
34 Por. Rozporządzenie Rady (WE) Nr 1/2003 z 16 grudnia 2002 r. w sprawie prowadzenia w życie reguł konkurencji ustanowionych w art. 81 i 82 Traktatu (Dz.Urz.UE.L.03.1.1 ze zm.).
35 Rozporządzenie (WE) Nr 2006/2004 Parlamentu Rady z 27 października 2004 r. w sprawie współpracy między organami krajowymi odpowiedzialnymi za egzekwowanie przepisów prawa w zakresie ochrony konsumentów ("Rozporządzenie w sprawie współpracy w dziedzinie ochrony konsumentów") – (Dz.Urz.UE.L.04.364.1 ze zm.).
36 I tak np. na podstawie art. 7 ustawy z 27 lipca 2002 r. o warunkach dopuszczalności i nadzorowaniu pomocy publicznej dla przedsiębiorców (Dz.U. Nr 141, poz. 1177) przewidziano, jako jedno z kryteriów dopuszczalności pomocy publicznej, jej wpływ na konkurencję. Prezes UOKiK będzie więc mógł wykorzystać materiał dowodowy zebrany w sprawie koncentracji zakończonej już wydaniem rozstrzygnięcia w sprawie dla wydania opinii w przedmiocie zgodności projektowanej pomocy.
37 Chodzi tutaj o Prezesa Urzędu Komunikacji Elektronicznej działającego na podstawie ustawy z 16 lipca 2004 r. – Prawo telekomunikacyjne (Dz.U. 171, poz. 1800 ze zm.).
38 Chodzi tutaj o Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki działającego na podstawie ustawy z 10 kwietnia 1997 r. – Prawo energetyczne (tekst jednolity: z 2006 r. Dz.U. Nr 89, poz. 625 ze zm.).
39 Por. art. 73 ust. 4.
40 Por. 479 (33) § 3 k.p.c.
41 Por. 479 (33) § 4 k.p.c.
42 Por. 479 (33) § 2 k.p.c.
43 OSNP 2006/13-14/224
44 Por. postanowienie SN z 12 kwietnia 2006 r., III SZP 2/06, nie publikowane.
45Ibidem.

 









Twój adres IP: 38.107.179.234



Wpisz frazę:











CZY PODEJMOWANIE LUB WYKONYWANIE CZYNNOŚCI WINDYKACYJNYCH LUB DETEKTYWISTYCZNYCH PRZEZ RADCÓW PRAWNYCH POWINNNO BYĆ


dozwolone


zabronione


karane dyscyplinarnie


dopuszczalne w szczgólnych wypadkach


nie mam zdania







E-mail


Hasło



      Zaloguj się





Zapisz się na listę subskrybcyjną.
Warto!


Podaj E-mail:








Niedziela, 20 maja 2012 r. Imieniny: Aleksandra, Bazylego

Strona główna | To nas dotyczy | Orzecznictwo | W Europie | Z Samorządu | Szkolenia | Kontakt | Archiwum |