Bartosz Draniewicz^* 

Wprowadzenie.

Kanwą niniejszego artykułu jest sprawa zakończona wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 2 marca 2005 roku (sygn. akt I ACa 1413/2004)¹, w którym zostały sformułowane dwie ważne tezy z punktu widzenia postępowania nakazowego jakie toczy się w oparciu o złożony weksel, uprzednio in blanco, pomiędzy jego wystawcą a remitentem. Sąd Apelacyjny stwierdził bowiem, że w razie wypełnienia weksla in blanco w zakresie sumy wekslowej przez wierzyciela osobistego (remitenta) wierzyciel ten nie może się zasłaniać wobec dłużnika abstrakcyjnością zobowiązania wekslowego, gdy dłużnik żąda rozliczenia dochodzonej kwoty. Wierzyciel ma wówczas obowiązek podać, z jakiego tytułu domaga się zapłaty, i przedstawić stosowne wyliczenie. Zgodnie zaś z drugą z tez udowodnienie przez pozwanego w postępowaniu nakazowym opartym na wekslu gwarancyjnym in blanco nieistnienia zobowiązania ze stosunku podstawowego powoduje upadek roszczenia opartego na wekslu. Możliwe jest to jednak wtedy, gdy powód poda nie tylko sumę zadłużenia, ale również wyliczy i wskaże, co składa się na sumę. Bez tego pozwany nie jest w stanie wykazać niezgodności sumy wekslowej z zawartym porozumieniem.

Zacytowane orzeczenie dotyczy węzłowego zagadnienia postępowania nakazowego przechodzącego w „drugi” etap postępowania na skutek wniesienia zarzutów od nakazu zapłaty. Otoczenie faktyczne, na gruncie którego zapadło niniejsze orzeczenie jest bardzo często występującym na gruncie prawa wekslowego. Mianowicie dotyczy ono tzw. weksla gwarancyjnego, wystawionego jako weksel in blanco, następnie wypełnionego przez remitenta, w oparciu o który są dochodzone roszczenia przed sądem. Tytułem wstępu należy zauważyć, iż tego rodzaju weksle własne w obecnych czasach stanowią znakomitą większość w stosunku do weksli trasowanych. Jeżeli bowiem spojrzeć na polskie realia, to bardzo częstym sposobem zabezpieczenia zarówno umów dwustronnie profesjonalnych, jak z udziałem osób nie prowadzących działalności gospodarczej jest właśnie weksel gwarancyjny. Jest on wystawiany in blanco i uzupełniany przez posiadacza (bardzo często remitenta) w sytuacji powstania roszczeń, które nie zostały dobrowolnie zaspokojone przez dłużnika.

Antycypując dalsze rozważania należy w pełni zgodzić się z rozstrzygnięciem prezentowanego wyroku jako słusznym, zarówno w stosunku do pierwszej, jak i drugiej tezy. Jednocześnie należy wszakże niektóre poglądy Sądu Apelacyjnego opatrzyć szerszym komentarzem, nakreślając uprzednio stan faktyczny i zachowanie stron w sprawie, na której gruncie zapadło wymienione na wstępie orzeczenie.

Stan faktyczny

Strony łączyła umowa leasingu. Na zabezpieczenie zobowiązań wynikających z przedmiotowej umowy pozwany podpisał weksel in blanco na blankiecie opiewającym na sumę wekslową nieprzekraczającą 2.000 zł, który wręczył powodowi.

Równocześnie w dniu 27 kwietnia 1998 r. strony zawarły porozumienie wekslowe dotyczące zobowiązań wynikających z umowy leasingu. Zgodnie z powyższym porozumieniem, powód uprawniony był do wypełnienia weksla na kwotę odpowiadającą sumie zobowiązań wynikających z powołanej umowy leasingu wraz z odsetkami za opóźnienie oraz karami umownymi wynikającymi z ogólnych warunków umów leasingu oraz wszelkimi kosztami, jakie może ponieść posiadacz weksla, z tytułu niewywiązywania się wystawcy weksla z zobowiązania wynikającego z umowy. Powód upoważnił również posiadacza weksla do opatrzenia weksla terminem płatności nie późniejszym niż 28 lipca 2003 r. Weksel został wręczony bez wpisanej sumy wekslowej, która została uzupełniona przez powoda.

Powód wniósł o zasądzenie od pozwanego zapłaty kwoty 211.614,80 zł tytułem należności z weksla wystawionego przez pozwanego i wypełnionego przez powoda na dochodzoną kwotę.

W zarzutach od nakazu zapłaty pozwany wskazał, że weksel został wypełniony niezgodnie z porozumieniem wekslowym zawartym przez strony, w szczególności co do daty płatności weksla i sumy wekslowej, przewyższającej wartość blankietu wekslowego oraz nieodpowiadającej zadłużeniu pozwanego, który zaspokoił roszczenie powoda wynikające z umowy leasingu. Pozwany przyznał, iż w trakcie współpracy nie uiścił na rzecz powoda dziesięciu rat leasingowych na łączną kwotę 78.000 złotych.

Pozwany wniósł ponadto o zobowiązanie powoda do przedstawienia rozliczenia jego zobowiązań składających się na sumę wekslową, czego powód nie uczynił.

Rozstrzygnięcie Sądu I instancji

Wyrokiem z 15 czerwca 2004 r. Sąd Okręgowy uchylił nakaz zapłaty z 16 grudnia 2003 r. i oddalił powództwo w całości w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i prawne.

W ocenie Sądu I instancji podniesiony przez powoda zarzut abstrakcyjnego charakteru zobowiązania pozwanego, a w konsekwencji odmowę przedstawienia wyliczenia sumy wekslowej, uznać należało za nietrafne w okolicznościach niniejszej sprawy, w której spór między stronami dotyczył zobowiązania z weksla in blanco, dochodzonego przez pierwszego wierzyciela wekslowego (remitenta) w stosunku do wystawcy weksla. W takim bowiem przypadku zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądowym i literaturą przedmiotu, przyjmuje się, że abstrakcyjny charakter zobowiązania dłużnika wekslowego ulega daleko idącemu ograniczeniu i dłużnik ten może podnieść w stosunku do wierzyciela wekslowego zarzuty nie tylko formalne, wynikające z prawa wekslowego, ale również z treści zawartego porozumienia (a w szczególności zarzut wypełnienia weksla niezgodnie z porozumieniem) i z łączącego strony stosunku podstawowego.

Przede wszystkim, zdaniem Sądu Okręgowego, powód wprawdzie prawidłowo podniósł, że ciężar dowodu, iż wypełnienie weksla in blanco nastąpiło niezgodnie z zawartym porozumieniem, spoczywa na dłużniku wekslowym i sam fakt posłużenia się blankietem wekslowym na sumę niższą niż wpisana nie powoduje nieważności zobowiązania wekslowego, to jednakże nie można było podzielić stanowiska powoda, że w każdej sytuacji, a więc również w niniejszej sprawie, wierzyciel wekslowy miał prawo do całkowitej bierności procesowej.

W każdym zaś razie powód chociażby po to, żeby umożliwić pozwanemu przeprowadzenie dowodu, że oznaczona w wekslu suma wekslowa nie odpowiada treści zobowiązania pozwanego w sytuacji, gdy porozumienie wekslowe określa je w sposób opisowy, powinien przynajmniej wysokość zobowiązania pozwanego określić nie tylko przez podanie sumy zadłużenia. Określenie to powinno być na tyle precyzyjne, by pozwalało pozwanemu na przeprowadzenie dowodu, że zobowiązanie nie istnieje lub istnieje w wysokości niższej niż twierdzi powód.

Apelacja i rozstrzygnięcie Sądu II instancji

W apelacji z 20 lipca 2004 r. powód zarzucił zaskarżonemu wyrokowi m.in. naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię - art. 6 k.c., przyjmując, że powoda obciążał ciężar dowodu w sprawie.

W uzasadnieniu apelacji powód podniósł m.in., że Sąd I instancji bezpodstawnie przyjął, iż po wypełnieniu weksla in blanco opłaconego opłatą skarbową niższą niż wynikająca z sumy wekslowej ciężar dowodu co do wysokości zadłużenia pozwanego przesunął się na powoda. Nadto, zdaniem powoda, chybione jest również twierdzenie Sądu, że brak wyliczenia powoda co do sumy wekslowej spowodowało, iż przeprowadzenie dowodu przez dłużnika wekslowego było niemożliwe.

Sąd Apelacyjny w pierwszej kolejności odniósł się do abstrakcyjności zobowiązania wekslowego. Zdaniem tego sądu nie budzi ona wątpliwości i polega na tym, że zobowiązanie zachowuje swą ważność niezależnie od wszystkich przyczyn, które spowodowały jego powstanie. Dlatego też podstawa prawna zobowiązania nie może być wyrażona w treści weksla, a zarzuty przysługujące dłużnikowi wekslowemu są ograniczone, stosownie do art. 17 prawa wekslowego.

Zgodnie z tym przepisem dłużnik wekslowy nie może się zasłaniać zarzutami opartymi na swych stosunkach osobistych z wystawcą weksla lub posiadaczami poprzednimi.

Zasada abstrakcyjności ulega jednak poważnemu osłabieniu, jeżeli nastąpiło wydanie weksla in blanco o charakterze gwarancyjnym, a posiadaczem weksla jest pierwszy wierzyciel (remitent).

Wydanie weksla in blanco stwarza bowiem specjalny rodzaj zobowiązania wekslowego, który różni się znacznie od zobowiązania wynikłego z wydania całkowicie wypełnionego dokumentu wekslowego. Zdaniem tego Sądu jest oczywiste, że w razie wypełnienia weksla inblanco w zakresie sumy wekslowej przez wierzyciela osobistego (remitenta) wierzyciel ten nie może się zasłaniać wobec dłużnika abstrakcyjnością zobowiązania wekslowego, gdy dłużnik żąda rozliczenia dochodzonej kwoty. Wierzyciel ma wówczas obowiązek podać, z jakiego tytułu domaga się zapłaty i przedstawić stosowne wyliczenie.Nie chodzi w tym wypadku o rozkład ciężaru dowodu, a ściśle, obowiązek ten nie wynika z przerzucenia na powoda ciężaru dowodu (art. 6 k.c.).

Zdaniem Sądu Apelacyjnego, wbrew twierdzeniom powoda, brak wyliczenia sumy wekslowej uniemożliwił, a co najmniej utrudnił obronę pozwanemu. Z całą pewnością zaś pozbawił pozwanego możliwości zweryfikowania sposobu obliczenia należności.

Reasumując, powód pomimo wniosku pozwanego i zarządzenia sądu nie podał, z jakiego tytułu domagał się zasądzenia kwoty 211.614,80 zł. Część z tej kwoty są to zaległe raty leasingowe, a poza tym, jak można przypuszczać, odszkodowanie w związku z wcześniejszym rozwiązaniem umowy leasingu oraz odsetki. Nie jest jednak rzeczą Sądu ani pozwanego, zdaniem Sądu Apelacyjnego, domyślać się, co składa się na sumę 211.614,80 zł. W rezultacie Sąd I instancji słusznie uchylił nakaz zapłaty i oddalił powództwo, skoro powód nie przytoczył podstawy faktycznej żądania. Ten obowiązek zawsze obciąża powoda. Powód odmówił wdania się w spór na płaszczyźnie stosunku podstawowego, ponieważ pomimo żądania pozwanego nie skonkretyzował roszczenia cywilnoprawnego.

W związku z powyższym bez wpływu na odpowiedzialność pozwanego powstaje kwestia rozkładu ciężaru dowodu. W szczególności nie można utożsamiać skonkretyzowania wyżej wymienionego roszczenia z ciężarem dowodzenia istnienia wierzytelności.

Faktem jest, że w procesie wekslowym dowód przeciwny, a więc nieistnienia wierzytelności, zostaje przerzucony na dłużnika, a to w związku z domniemaniem istnienia wierzytelności, które powstało na skutek wystawienia i wydania weksla, ażeby jednak pozwany mógł ten dowód przeprowadzić, musi wiedzieć, z jakiego tytułu powód wywodzi wierzytelność. Czy są to raty leasingowe i za jaki okres, odszkodowanie (kary umowne), czy też odsetki.

Podstawa prawna zarzutów przysługujących wystawcy weksla własnego w stosunku do remitenta

Nim przejdziemy do głównego przedmiotu niniejszych rozważań dotyczących ciężaru dowodu w postępowaniu nakazowym po wniesieniu zarzutów od nakazu zapłaty należy sprecyzować przepisy relewantne dla stanu faktycznego, na gruncie którego zapadło glosowanie orzeczenie. Sąd Apelacyjny w uzasadnieniu do omówionego powyżej wyroku snuje rozważania dotyczące zarzutów, które mogą być podniesione na gruncie art. 17 prawa wekslowego. Te uwagi należy, moim zdaniem, traktować w kategoriach rozważań nad samymi możliwościami obrony przez pozwanego w postępowaniu nakazowym, albowiem art. 17 prawa wekslowego znajduje zastosowanie jedynie do weksli zupełnych w chwili nabycia. Przepis art. 17 prawa wekslowego chroni obrót wekslowy, a nie obrót blankietów wekslowych. Nabywca nie wypełnionego blankietu wekslowego, który sam weksel wypełnił, nie może zatem powoływać się na dobrą wiarę przy nabyciu blankietu wekslowego ani też na gwarancję z art. 17 prawa wekslowego².

Po wtóre ograniczenia podnoszenia zarzutów, o których mowa w artykule 17 prawa wekslowego dotyczą sytuacji, gdy przeniesienie praw z weksla następuje na drodze indosu, stanowiącego rodzaj sformalizowanego oświadczenia woli. Art. 921⁹ § 2 k.c. stanowi: "indos jest pisemnym oświadczeniem umieszczonym na papierze wartościowym na zlecenie i zawierającym co najmniej podpis zbywcy, oznaczającym przeniesienie praw na inną osobę".

Rozważania Sądu Apelacyjnego choć słuszne są jednak nieadekwatne do stanu faktycznego w niniejszej sprawie.

Ograniczenia w zakresie ewentualnych zarzutów nie znajdują podstaw również w art. 10 prawa wekslowego, zgodnie z którym jeżeli weksel, niezupełny w chwili wystawienia, uzupełniony został niezgodnie z zawartym porozumieniem, nie można wobec posiadacza zasłaniać się zarzutem, że nie zastosowano się do tego porozumienia, chyba że posiadacz nabył weksel w złej wierze albo przy nabyciu dopuścił się rażącego niedbalstwa.

Powszechnie przyjmuje się, iż przepis art. 10 odnosi się do obrotu wekslami in blanco po ich uzupełnieniu, wprowadzając ochronę nabywcy weksla in blanco w dobrej wierze³.

W niniejszej sprawie mamy do czynienia z nierzadką sytuacją obrotu wekslem in blanco przed jego wypełnieniem. Nabycie tego rodzaju bez wątpienia nie jest jeszcze nabyciem weksla. Jak się obrazowo to ujmuje w literaturze przedmiotu „kto nabywa weksel in blanco, wie o tym, że nie nabywa jeszcze weksla, a ta okoliczność odbiera mu podstawę do korzystania z tych ułatwień, które prawo wprowadza dla obiegu weksla”⁴.

Nabycie weksla jeszcze niezupełnego następuje na zasadach prawa powszechnego. Nawet jeżeli na wekslu in blanco zostanie umieszczone oświadczenie przypominające indos, skutki prawne takiego oświadczenia należy wyciągać nie z prawa wekslowego, ale powszechnego⁵.

Płyną stąd określone implikacje dla naszych rozważań. Artykuł 10 prawa wekslowego mówi o nabyciu weksla już zupełnego, który uprzednio był in blanco,azostał następnie wypełniony niezgodnie z zawartym porozumieniem wekslowym. W świetle tego, co powiedziano powyżej art. 10 prawa wekslowego nie może znaleźć zastosowania dopóty, dopóki weksel zupełny nie zostanie puszczony w obieg. Jak pisał znakomity znawca problematyki, uczestnik konwencji genewskiej, „artykuł 10 Prawa wekslowegoodnosi się wyłącznie do nabycia weksla, podpisanego poprzednio in blanco, dopiero po jego uzupełnieniu. Toteż nabycie takiego weksla in blanco przed jego uzupełnieniem należy, nawet jeżeli zachowano formę indosu, ocenić według prawa powszechnego (...)”⁶.

Mając powyższe na uwadze należy zauważyć, iż wszelkiego rodzaju zarzuty wynikające ze stosunku podstawowego, jakie przysługują wystawcy weksla własnego w stosunku do remitenta weksla in blanco, który jest następnie wypełniany przez tego drugiego, mogą być podnoszone w postępowaniu nakazowym, jakie toczy się w oparciu o załączony do pozwu weksel. Abstrakcyjność zobowiązania wekslowego doznaje w takich sytuacjach daleko idącego ograniczenia.

Zarzuty, twierdzenia faktyczne i dowody w postępowaniu nakazowym.

Stosownie do przepisu art. 485  k.p.c. przedmiotem postępowania nakazowego mogą być wyłącznie bądź roszczenia o zapłatę kwoty pieniężnej lub o świadczenie innych rzeczy zamiennych, jeżeli roszczenia te wynikają z dołączanych do pozwu dokumentów urzędowych lub prywatnych z podpisami urzędowo poświadczonymi, bądź też roszczenia wynikające z weksla lub czeku należycie wypełnionego, którego prawdziwość nie nasuwa wątpliwości. Bez wątpienia prawidłowe wypełnienie wręczonego jako weksla in blanco papieru wartościowego pod względem formalnym daje podstawę do wydania nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym⁷. Jak się słusznie podnosi w literaturze przedmiotu podstawą wydania nakazu zapłaty jest prawidłowo wypełniony weksel, a nie deklaracja wekslowa. Powód nie jest zobowiązany do dołączenia do pozwu deklaracji wekslowej. Potwierdza to w szczególności treść artykułu 485 § 2 k.p.c., z którego nie wynika aby uprzednio wręczonemu jako in blanco wekslowi, po jego uzupełnieniu już w pierwszym piśmie procesowym powoda, a więc pozwie, towarzyszyła deklaracja wekslowa⁸. Na tym etapie postępowania sąd nie bada czy weksel został wypełniony zgodnie z zawartym porozumieniem wekslowym, a ogranicza się jedynie do zbadania treści i formy złożonego weksla⁹.

Sąd do badania zgodności wypełnienia weksla z zawartym porozumieniem (co do kwoty, terminu płatności, miejsca płatności itd.) może przystąpić dopiero po skutecznym wniesieniu zarzutów przez pozwanego. W zarzutach tych pozwany, tak jak miało to miejsce w niniejszej sprawie, może w szczególności zakwestionować istnienie lub wysokość długu.

Pozwany w zakresie zgłaszania zarzutów jest ograniczony rygorami procesowymi. Pismo zawierające zarzuty wnosi się bowiem do sądu, który wydał nakaz zapłaty w terminie dwóch tygodni od dnia doręczenia nakazu zapłaty. W piśmie tym pozwany powinien wskazać, czy zaskarża nakaz w całości czy w części, przedstawić zarzuty, które pod rygorem ich utraty należy zgłosić przed wdaniem się w spór, oraz pozostałe zarzuty przeciwko żądaniu pozwu, a także wszystkie okoliczności faktyczne i dowody na ich potwierdzenie (art. 493 § 1 k.p.c.). Skutki niezgłoszenia zarzutów, okoliczności faktycznych i dowodów na ich potwierdzenie są określone w art. 495 § 3 zdanie pierwsze k.p.c. Zgodnie z tym przepisem okoliczności faktyczne, zarzuty i wnioski dowodowe niezgłoszone  w piśmie zawierającym zarzuty od nakazu zapłaty mogą być rozpoznawane jedynie wtedy, gdy strona wykaże, że nie mogła z nich skorzystać wcześniej lub gdy potrzeba ich powołania wynikła później. Jest to bez wątpienia termin prekluzyjny, jednakże pozwany może podnieść dodatkowe zarzuty wraz z okolicznościami faktycznymi i dowodami na ich poparcie, jeżeli okaże się, iż wcześniej nie mogła z nich skorzystać albo, że potrzeba ich powołania wynikła później. System prekluzji jest tutaj połączony z dyskrecjonalną władzą sędziego, choć ta pierwsza metoda koncentracji materiału dowodowego ma pierwszorzędne znaczenie¹⁰.

W niniejszej sprawie wiemy, iż powód domagał się zapłaty kwoty 211.614,80 złotych. Pozwany w zarzutach od nakazu zapłaty przyznał, iż nie uiścił powodowi 10 rat leasingowych na łączną kwotę 78.000 złotych. Niestety, nie znamy bardziej szczegółowego opisu zarzutów, ale zapewne pozwany do tej kwoty nie uznał roszczenia, skoro sąd oddalił powództwo w całości. Jak zostało to zaznaczone w uzasadnieniu Sądu II instancji powód został zobowiązany przez Sąd do wskazania w jaki sposób została wyliczona przez niego kwota dochodzona w analizowanej sprawie, które to zarządzenie zostało bez odpowiedzi. Wezwanie to zresztą wydaje się zbędne skoro podniesienie przez pozwanego zarzutów ze stosunku podstawowego zobowiązuje powoda do złożenia oświadczenia co do nich (art. 210 § 2 k.p.c.). Oświadczenie to - siłą rzeczy - polega na przytoczeniu dalszych faktów dotyczących stosunku podstawowego  i uzasadniających, w związku z odpowiednimi przepisami prawa cywilnego, roszczenie cywilnoprawne z tego stosunku¹¹.

W związku z biernością powoda w tym zakresie pozwany nie miał możliwości konkretnego odniesienia się do kwoty dochodzonej pozwem¹², skoro powód jej nie sprecyzował, w szczególności co do tego czy na sumę wekslową składają się właśnie rzeczone raty leasingowe, kary umowne, odsetki, czy też inne należności wynikające z umowy leasingu (ogólnych warunków leasingu).

Ciężar dowodu w postępowaniu nakazowym

Mając tak ukształtowane ramy procesowe w postępowaniu nakazowym i stanowisko stron w niniejszej sprawie należy zasadnie postawić pytanie czy powód po wniesieniu zarzutów od nakazu zapłaty był zobowiązany do wskazania wyliczenia kwoty, która pojawiła się na wekslu.

Nim udzielę odpowiedzi na tak postawione pytanie należy zwrócić uwagę, że najczęściej w postępowaniu nakazowym na podstawie weksla gwarancyjnego jest tak, iż powód prócz samego weksla złożonego wraz z pozwem w uzasadnieniu zgłoszonych roszczeń wskazuje stosunek prawny na zabezpieczenie, którego weksel został wystawiony i wyliczenie kwoty (kwot), które dały podstawę do wpisania sumy wekslowej. Umożliwia to pozwanemu już w pierwszym jego piśmie procesowym, a więc zarzutach od nakazu zapłaty odniesienie się do żądania powództwa. Jeżeli tak nie jest, zarzuty pozwanego mogą mieć charakter jedynie ogólny i siłą rzeczy mogą się sprowadzić do zaprzeczenia (negatio) zasadności podstawy faktycznej powództwa, co do zakresu dochodzonej należności. Tak się stało w niniejszej sprawie. Wiemy z treści uzasadnienia, że pozwany w trakcie postępowania przyznał, iż co prawda nie uiścił na rzecz powoda 10 rat leasingowych (około 78.000 złotych), jednakże zapewne wobec braku wskazania w pozwie jakie poszczególne należności składają się na sumę wekslową (211.614,80) nie wiedział czy w jej zakresie mieszczą się rzeczone wymagalne raty leasingowe. Stąd stosowny wniosek złożony przez pozwanego do Sądu jak i zarządzenie tegoż.

Bez wątpienia zasadne jest stanowisko, iż wykonanie tego zarządzenia nie powinno być mylone z rozkładem ciężaru dowodu w niniejszym postępowaniu. Na powodzie bez wątpienia spoczywał obowiązek sprecyzowania wyliczenia kwoty dochodzonej pozwem, tak aby nie było wątpliwości, które z ewentualnych roszczeń, jakie mogłyby powstać na podstawie zawartej między stronami umowy leasingowej są dochodzone na podstawie weksla, które je zabezpieczał. Dopiero tak wyliczona kwota daje podstawę do wykazania w ramach zarzutów, iż określona wierzytelność nie istnieje, względnie istnieje, ale w innej wysokości. W związku z powyższym niezasadny jest zarzut naruszenia art. 6 k.c. w związku z art. 101 punkt 2 prawa wekslowego.

Zgodnie z art. 101 punkt 2 prawa wekslowego weksel własny zawiera przyrzeczenie bezwarunkowe zapłacenia oznaczonej sumy pieniężnej. Rację miał powód w analizowanej sprawie, że to na dłużniku wekslowym spoczywał onus probandi twierdzenia, iż wypełnienie weksla in blanco nastąpiło niezgodnie z zawartym porozumieniem. W tym zakresie panuje zgodność poglądów tak w orzecznictwie jak i doktrynie¹³. Jednakże dopóty pozwany nie miał możliwości przeprowadzenia w tym zakresie dowodu, dopóki powód nie wskazał na jakie kwoty został wystawiony weksel.

Podsumowanie

Dokonując krótkiego podsumowania przedstawionego powyżej zagadnienia należy zwrócić uwagę, iż w sytuacjach, tak jak w analizowanej sprawie, gdy spór toczy się pomiędzy wystawcą weksla własnego a remitentem, który wypełnił weksel in blanco przysługują temu pierwszemu wszelkie zarzuty wynikające ze stosunku podstawowego. Ograniczenia ich podnoszenia w układzie pomiędzy wystawcą weksla własnego a remitentem nie należy poszukiwać w art. 10 i 17 prawa wekslowego, albowiem hipotezy norm prawnych wyprowadzanie z tych przepisów dotyczą innych stanów faktycznych.

Słuszne jest więc stanowisko Sądu II instancji, iż powód w tym zakresie nie mógł się powołać na abstrakcyjność weksla, skoro bez wątpienia pozwanemu w układzie jak w niniejszej sprawie, czyli kiedy powodem jest remitent, a pozwanym wystawca weksla własnego temu drugiemu przysługują zarzuty wynikające z łączącego ich stosunku podstawowego..

Jednocześnie należy zauważyć, iż powód był zobowiązany do wskazania podstawy faktycznej wyliczenia sumy wekslowej, skoro weksel miał charakter gwarancyjny. Inaczej rzecz by się przedstawiała, gdyby weksel był już wypełniony w zakresie kwoty przez pozwanego. Takiego wyliczenia nie można mylić z ciężarem dowodu w zakresie niezgodnego z porozumieniem wekslowym wystawieniem weksla, który to dowód obciąża pozwanego.

_______________________________________________________________________________

* Autor jest radcą prawnym w Kancelarii Adwokacko-Radcowskiej B.Draniewicz i W.Peterek s.c. w Warszawie, doktorantem Instytutu Nauk Prawnych PAN w Warszawie.

1 Opublikowane w programie Lex nr 166828.

2 Orzeczenie SN z dnia 5 lutego 1935 r., C II 2416/34, N. Pal. 1935, s. 404.

3 M. Czarnecki, L. Bagińska, Prawo wekslowe i czekowe. Komentarz. Warszawa 2000, s. 163.

4 S. Janczewski, Prawo wekslowe i czekowe, Warszawa 1994, s. 27.

5 W przedwojennej literaturze część autorów dopuszczała możliwość przeniesienia praw z weksla w drodze indosu ze skutkami prawa wekslowego. Poglądy te przywołuje P. Machnikowski, Weksel własny in blanco, Warszawa 2002, s. 169.

6 I. Rosenblüth, Prawo wekslowe. Komentarz, Warszawa 1994, s. 79.

7 Pomijam tu zagadnienie, kiedy uprawnienia powoda nie wynika wprost z weksla. Wówczas w razie przejścia na powoda praw z weksla, z czeku, z warrantu lub z rewersu, do wydania nakazu niezbędne jest przedstawienie dokumentów do uzasadnienia roszczenia, o ile przejście tych praw na powoda nie wynika bezpośrednio z weksla, z czeku, z warrantu lub z rewersu (art. 485 § 2 k.p.c.).

8 Pomijam w niniejszym artykule wywołującą wiele wątpliwości zasadę „supremacji” postępowania w sprawach gospodarczych wyrażoną w dodanym z dniem 20 marca 2007 roku art. 479^1a k.p.c.. Zob. Ł.Piebiak (w:) B.Draniewicz, Ł.Piebiak, Postępowania odrębne, Warszawa 2007, s. 42-44.

9 M. Manowska, Postępowanie nakazowe i upominawcze, Warszawa 2001, s. 119.

10 S. Cieślak, Postępowania przyśpieszone w procesie cywilnym, Warszawa 2004, s. 49.

11 Uchwała Połączonych Izb: Izby Cywilnej oraz Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 24 kwietnia 1972 r. (III PZP 17/70), opublikowane w OSNCP 1973/5 poz. 72.

12 Pomijam tutaj sytuację (o czym nie wiemy) czy powód poinformował pozwanego przed wytoczeniem powództwa w sposób precyzyjny o sposobie wyliczenia kwoty, która została następnie umieszczona na wekslu. Wówczas pozwany już w zarzutach od nakazu zapłaty powinien precyzyjnie się do tego wyliczenia odnieść.

13Orzeczenie SN z 2 maja 1930 roku, C II 97/30, RPES 1930, s. 201, orzeczenie z 24 października 1962 roku, II CR 976/61, OSNCP 1964, poz. 27, NP. 1964, Nr 11, s. 112 z glosą A. Wieżbińskiego; orzeczenie SN z 28 października 1963 roku, II CR 249/63, OSN 1965, poz. 208, orz. SN z 24 lutego 1928 roku, I C 273/27, Zb.Orzecz. SN 1928, poz. 27. P. Machnikowski, op.cit., s. 212., tak też A. Szpunar, Komentarz do prawa wekslowego i czekowego, Warszawa 2001, s. 103, I. Herpolitańska, Zarzuty przeciwko nakazowi zapłaty weksla. Warszawa 2000, s.. 91, M. Lityńska, Glosa do orzeczenia SN z 18 listopada 1999 roku, Prawo papierów wartościowych, nr 2/2000 s. 34.