10.10.2009 r.
Podstawowym celem prawnego uregulowania istniejącej lub grożącej niewypłacalności jest całkowite bądź częściowe zaspokojenie wierzycieli poprzez podział majątku dłużnika. Owa nadzorowana przez odpowiedni organ dystrybucja spełnia – mocno akcentowany w amerykańskiej tradycji – postulat równego traktowania wierzycieli. Największą korzyścią uzyskiwaną zaś przez dłużnika staje się jego zwolnienie od długu, również w przypadku, gdy wierzytelność nie została spłacona w pełnym wymiarze. Co więcej, w uzasadnionej ekonomicznie sytuacji, działalność dłużnika jest kontynuowana, ale poddaje się ją potrzebnej reorganizacji, tak aby w przyszłości można było pokryć zaległe wierzytelności, nie korzystając tym samym z procedur likwidacyjnych.
Amerykańskie prawo upadłościowe jest federalnym prawem statutowym uwzględnionym w Tytule 11 Kodeksu Prawa Stanów Zjednoczonych (United States Code)[1]. Podstawa uchwalenia prawa upadłościowego przez Kongres leży w art. 1 Konstytucji USA, w którym wyraźnie zapisano kompetencję do „stanowienia jednolitych reguł naturalizacji oraz jednolitych praw w przedmiocie upadłości na obszarze całych Stanów Zjednoczonych”[2]. W związku z tym legislatury stanowe nie mogą uchwalać prawa upadłościowego, niemniej są one uprawnione do pozytywizacji innych aspektów wynikających ze stosunku pomiędzy wierzycielem a dłużnikiem.
Źródła prawa
Fundamentalną ustawę dotyczącą problematyki upadłościowej stanowi Kodeks Prawa Upadłościowego (Bankruptcy Code)[3] wraz z powiązanymi regulacjami zawartymi w Tytułach 18 i 28 U.S.C.. Uchwalony w 1978 r. B.C. składa się z 8 rozdziałów:
- Rozdział I: Przepisy ogólne, definicje i reguły interpretacyjne (General Provisions, Definitions and Rules of Construction)
- Rozdział III: Zarządzanie sprawą (Case Administration)
- Rozdział V: Wierzyciele, dłużnik i majątek (Creditors, the Debtor, and the Estate)
- Rozdział VII: Likwidacja (Liquidation)
- Rozdział IX: Regulacja długów municypalności (Adjustment of the Debts of Municipality)
- Rozdział XI: Reorganizacja (Reorganization)
-Rozdział XII: Regulacja długów gospodarstw rolnych z regularnym rocznym dochodem (Adjustment of the Debts of a Family Farmer with Regular Annual Income)
- Rozdział XIII: Regulacja długów osób fizycznych z regularnym dochodem (Adjustment of Debts of an Individual with Regular Income)
Wiele kwestii proceduralnych zawarto w Federalnych Zasadach Postępowania Upadłościowego (Federal Rules of Bankruptcy Procedure), które uzupełnione zostały poprzez uchwalenie Urzędowych Formularzy Upadłościowych (Official Bankruptcy Forms). Oba akty prawne wprowadzono w celu uproszczenia i przyspieszenia postępowania.
Należy pamiętać o tym, iż w systemie amerykańskim dość specyficzny status posiadają agencje federalne sytuowane pomiędzy władzą ustawodawczą a wykonawczą. Ich zarządzenia dotyczące materii upadłościowej uwzględniono w Tytule XVII, Części 190 Kodeksu Regulacji Federalnych (Code of Federal Regulations)[4]. Propozycje zmian i nowelizacje do CFR znajdują się w Rejestrze Federalnym (Federal Register). Nie można pominąć innych istotnych źródeł amerykańskiego prawa upadłościowego, na które składają się federalne i stanowe orzecznictwo, stanowe statuty dotyczące spraw gospodarczych oraz stanowe kodeksy cywilne.
Reguła Butner’a
Swoisty problem w stosowaniu prawa upadłościowego, jaki pojawił się bezpośrednio po uchwaleniu B.C. dotyczył relacji pomiędzy jego postanowieniami a innymi –pozaupadłościowymi - uprawnieniami materialnymi. W rozwiązywaniu tego rodzaju konfliktów powstających w toku postępowań upadłościowych aplikuje się regułę Butner’a zaakcentowaną w orzeczeniu federalnego Sądu Najwyższego w 1979 r. w sprawie Butner v. United States et al.[5]
W powyższej sprawie powód uzyskał na mocy właściwych przepisów Rozdziału XI B.C. drugą hipotekę na nieruchomości położonej w Karolinie Północnej w celu zabezpieczenia zadłużenia na kwotę 360 000 dolarów. W umowie hipotecznej przemilczano wszakże kwestię czynszu dzierżawnego pobieranego przez powoda z tejże nieruchomości. Sędzia upadłościowy powołał specjalnego urzędnika do pobierania czynszu i przeznaczania go na pokrycie wierzytelności podatkowych, ubezpieczeniowych oraz uregulowanie innych długów zabezpieczonych pierwszą i drugą hipoteką podług ogólnej zasady prior tempore potior iure. Jakiś czas później dłużnik hipoteczny stał się niewypłacalny i w efekcie zwłoki w spłacie obu hipotek powołano syndyka do poboru wszystkich czynszów z nieruchomości. Wskutek podziału masy upadłościowej powód otrzymał 174 000 dolarów. W dniu sprzedaży nieruchomości syndyk zebrał kwotę 163 000 dolarów pochodzących z czynszu. Kiedy powód poszukiwał zaspokojenia z tej sumy pozostałej części wierzytelności, sędzia upadłościowy zakwalifikował ową część do kategorii roszczeń niezabezpieczonych (general unsecured claims), którą to czynność uchylił następnie sąd okręgowy. Sąd ten uznał, iż powołanie przez sąd upadłościowy urzędnika do poboru czynszu było ekwiwalentne do powołania odbiorcy według hipotecznego prawa stanowego i w związku z tym skutkowało ustanowieniem dla hipotekariusza zabezpieczenia na pobieranych z nieruchomości pożytkach. Sąd apelacyjny z kolei uchylił to orzeczenie, uzasadniając, iż w chwili powołania urzędnika wierzyciel hipoteczny nie złożył żadnego wniosku o zasekwestrowanie czynszu, a zatem nie uczynił zadość wymogom prawa stanowego pozwalającym uzyskać zabezpieczenie na pożytkach. W ocenie Sądu Najwyższego orzeczenia obu instancji cechowała jedynie rozbieżność co do interpretacji prawa stanowego, jakkolwiek w obu przypadkach podkreślono wyraźnie – i z tym zgodził się Sąd Najwyższy – iż „z pewnymi wyjątkami, Kodeks prawa upadłościowego pozostawia materię uprawnień właścicielskich w majątku dłużnika do kognicji harmonizującej z prawem stanowym. Prawo stanu, na obszarze którego zlokalizowana jest nieruchomość reguluje kwestię uprawnień wierzyciela hipotecznego do pobierania czynszu w trakcie niewypłacalności i dlatego zadaniem federalnego sądu upadłościowego jest podjęcie niezbędnych kroków w celu zapewnienia wierzycielowi hipotecznemu takiej ochrony w sądzie upadłościowym, jaką by ten otrzymał na podstawie regulacji stanowych, gdyby postępowanie upadłościowe nie zostało wszczęte”[6]. W ocenie Sądu Najwyższego, taka wykładnia umożliwia sprawiedliwe i jednolite stosowanie zasad prawa upadłościowego. Niemniej, pewne wątpliwości będą powstawać przy odmiennej interpretacji prawa lokalnego, dokonywanej przez różne instancje stanowego aparatu sądowego.
Jak wynika z powyższego, reguła Butner’a polega na tym, iż przy stosowaniu prawa upadłościowego nie wolno zmieniać pozaupadłościowych uprawnień materialnych. Używa się jedynie odmiennych instytucji proceduralnych, ale same uprawnienia powinny pozostać nienaruszone. Stąd też firma znajdująca się na progu wypłacalności, której struktura wymaga reorganizacji, będzie musiała w jej toku poddać się takim samym restrykcjom wynikającym z prawa ochrony środowiska, jak każda inna firma funkcjonująca w danym stanie, choćby zwolnienie jej z takich ograniczeń mogłoby spowodować wzrost dochodu i usunięcie stanu zagrożenia bankructwem.
Zasada fresh start
W październiku 2005 r. amerykańskie prawo upadłościowe poddano gruntownej reformie. Zasadniczym celem nowych regulacji zawartych w Ustawie o zapobieganiu nadużyciom w postępowaniu upadłościowym i ochronie konsumentów (Bankruptcy Abuse Prevention and Consumer Protection Act) było ograniczenie praktyk wynikających z szerokiej i elastycznej interpretacji koncepcji „nowego początku”.
Jedno z pierwszych orzeczeń federalnego Sądu Najwyższego, podkreślające rolę owej zasady w amerykańskim prawie upadłościowym, stanowił wyrok z 1934 r. w sprawie Local Loan Co. V Hunt[7]. W dniu 17 września 1930 r. pozwany pożyczył od powoda kwotę 300 dolarów, która miała być spłacona poprzez potrącanie części przyszłych wynagrodzeń dłużnika. Pół roku później pozwany złożył w federalnym sądzie okręgowym w Illinois wniosek o ogłoszenie upadłości, a w opisie swojego stanu majątkowego zaznaczył, iż posiada zobowiązanie w Local Loan Company. Wskutek przeprowadzonego postępowania upadłościowego pozwany uzyskał status osoby niewypłacalnej, w efekcie czego na mocy orzeczenia sądu z 10 października 1932 r. zwolniono go ze wszystkich zobowiązań. Powód niezwłocznie wszczął postępowanie w sądzie rejonowym Chicago o zapłatę wierzytelności z wynagrodzenia otrzymywanego przez pozwanego, uzasadniając to tym, iż podpisana przez obie strony umowy konstytuowała - zgodnie z linią orzeczniczą sądów w Illinois – ważny zastaw na przyszłych wynagrodzeniach, czym powinien być związany także sąd upadłościowy. W tym samym czasie pozwany złożył w sądzie upadłościowym wniosek o wydanie zakazu potrącania pożyczki z dochodu, co też w niedługim czasie – w oparciu o poprzednie orzeczenie zwalniające z długów – nastąpiło.
W orzeczeniu Sądu Najwyższego czytamy, iż „zdolność jednostki do uzyskiwania dochodu jest jednocześnie zdolnością do nabywania własności, niemniej samej zdolności nie można utożsamiać z pojęciem własności obowiązującym na kanwie Kodeksu Prawa Upadłościowego do momentu, gdy dana osoba nie zacznie faktycznie otrzymywać wynagrodzenia. Ogłoszenie upadłości zwalnia dłużnika z istniejących długów (…); nielogiczne jest zatem rozumowanie, iż mimo tego ustawa pozwala na utrzymanie długu w postaci zastawu na rzeczach, które nie istniały w chwili ogłoszenia upadłości albo nawet powstały w oparciu lub były powiązane z wcześniej posiadanym majątkiem, lecz zindywidualizowały się jako owoc późniejszej pracy upadłego”[8].
Sąd Najwyższy wyraźnie zaznaczył, iż „jeden z podstawowych celów prawa upadłościowego wyraża się w uwolnieniu uczciwego dłużnika od konsekwencji uciążliwego zadłużenia i pozwoleniu mu na ‘świeży’ start wolny od zobowiązań i odpowiedzialności powstałych na skutek ekonomicznych nieszczęść”[9]. Daje to dłużnikowi „nową szansę w życiu i czyste pole pod przyszłe wysiłki, nieograniczone przez presję i demotywację powodowane istniejącymi wcześniej długami”[10].
W opinii Sądu Najwyższego prawo jednostki do materialnego utrzymywania siebie i rodziny należy do ważniejszych praw naturalnych, nie tylko z uwagi na poszanowanie prywatności, ale również ze względu na wagę publiczną. Z punktu widzenia dłużnika niezarabianie jest tożsame z przekazywaniem dochodu na poczet zaległych zobowiązań, w obu przypadkach grozi mu bowiem ubóstwo. Dlatego orzeczenia sądów sprzeczne z zasadą fresh start nie mają racji bytu.
Jak widać, przez długi czas amerykańskie prawo upadłościowe koncentrowało się na osobie dłużnika. Rozwinęło się tam wiele teorii, które zajmowały się istotą i celami tejże gałęzi. Do najważniejszych zalicza się koncepcje ekonomiczne i społeczne. Pierwsze, m.in.: szkoła Chicago, akcentują, iż najważniejszą motywację dla ludzkiego działania stanowi chęć bogacenia się, naturalnie w sensie materialnym[11]. Człowiek, owszem, decyzje podejmuje racjonalnie, jednakże są one ukierunkowane na większe osiągnięcia, te bardziej marginalne są przez niego lekceważone. I owo generalne spojrzenie na sposób postępowania człowieka zostało przeniesione na grunt rozważań dotyczących zasad prawa upadłościowego. Okazuje się zatem, iż o wiele bardziej „ekonomiczne” dla wierzycieli jest wspólne działanie przeciwko dłużnikowi, aniżeli prowadzenie pojedynczych egzekucji.
Szkoła ta ponadto zwróciła uwagę na pewną zależność, wynikającą z różnic w prawie poszczególnych stanów związanych z zakresem wyłączenia majątku spod upadłości[12]. W konsekwencji takich dysproporcji jednostki będą dla swych inwestycji poszukiwać takich stanów, w których istnieje najwięcej środków wykluczonych z upadłości[13].
Z kolei teorie społeczne, może bardziej pragmatyczne i empiryczne, koncentrują się wokół upadłego, analizując jego postępowanie w oparciu o nauki socjologiczne. Podkreśla się tu głównie, iż sama procedura upadłościowa nie jest wykorzystywana przez dłużników dla osiągania korzyści (sic!), iż wyjątkowo rzadko mamy do czynienia w tym względzie z „recydywą”.
W naszej rzeczywistości takie deliberacje wydają się, co najmniej, dziwne. Jednakże w Stanach Zjednoczonych – jak już wcześniej zostało zaznaczone – w obliczu konfliktu między wierzycielami a dłużnikami skupiono się przede wszystkim na sposobie udzielenia pomocy upadłemu. I to wsparcie – wprowadzone w 1978 r. – było tak ogromne, iż ludzie, paradoksalnie, woleli ogłosić upadłość i zwyczajnie nie przejmować się długami, choć nie znaleźli się jeszcze w stanie całkowitej niewypłacalności. Idea fresh start ma w USA niemal mistyczny wymiar i jest rozpatrywana w aspekcie moralnym. Oto dłużnik otrzymuje szansę przeżycia „finansowego odrodzenia”[14].
Podsumowując, prawo upadłościowe w Stanach skoncentrowało się na pomocy, jakiej należy udzielić dłużnikowi. W sądach podnosi się jednak, iż taki akt łaski może dotyczyć tylko i wyłącznie osoby uczciwej. Można dostrzec także i inną, szerszą, funkcję amerykańskiej koncepcji fresh start. Ma ona również na uwadze bonum commune – zwłaszcza w przypadku upadłości osób prawnych. Ich rehabilitacja w końcu działa na korzyść tych, którzy są w niej zatrudnieni i – w dalszej perspektywie – sprzyja gospodarczemu progresowi[15]. Praktyka wykorzystywania zasady fresh start przez dłużników została ograniczona dopiero 3 lata temu. Niewątpliwie obecna sytuacja gospodarcza USA, załamanie rynku kredytowego i wzrost bezrobocia przyczynią się do powstania nowego spojrzenia na rolę prawa upadłościowego.
Właściwość sądu
Krąg osób, którym może być ogłoszona upadłość (tzw. personal jurisdiction) jest bardzo szeroki. B.C. definiuje pojęcie dłużnika jako osobę fizyczną lub prawną, wobec której wszczęto postępowanie na podstawie Tytułu 11 Kodeksu Prawa Stanów Zjednoczonych[16] (§ 101, pkt 13). Sędziowie, podkreślając ogólnokrajowy zasięg tego aktu prawnego, uznają, iż jurysdykcja upadłościowa rozciąga się na wszystkie osoby znajdujące się na terytorium USA. Wystarczy, aby zostały spełnione przesłanki właściwości rzeczowej, nie rozstrzyga się tu bowiem problemu miejscowej kompetencji (tzw. zasada minimalnego kontaktu[17]). Kwestią otwartą jest zatem wybór sądu najbardziej odpowiedniego do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości.
Tak więc sądami właściwymi rzeczowo są sądy upadłościowe utworzone w niemal wszystkich 94 okręgach federalnych. Jakkolwiek owe sądy są osadzone w systemie sądownictwa okręgowego, to przyznana im została w dość dużym stopniu autonomia. Jednakże federalne sądy okręgowe mogą w każdej chwili przejąć do swej właściwości daną sprawę upadłościową. Faktycznie dzieje się tak rzadko, gdyż sądy te są przepełnione postępowaniami w innym zakresie[18].
Wypada podkreślić różnicę w statusie sędziów upadłościowych a pozostałych sędziów federalnych. Przede wszystkim – w przypadku tych pierwszych – nie można mówić o pełnej niezawisłości. Nie są oni bowiem powoływani przez prezydenta, a ich kadencja nie jest dożywotnia. Zgodnie z § 152 pkt (a)1 Tytułu 28 Kodeksu Prawa Stanów Zjednoczonych[19] „sędziego upadłościowego (…) powołuje federalny sąd apelacyjny właściwy dla dystryktu, w którym znajduje się sąd upadłościowy. Powołanie następuje po rozważeniu rekomendacji Konferencji Sądowej (…). Sędziego upadłościowego powołuje się na okres 14 lat (…). Jednakże, po upływie tego terminu, sędzia upadłościowy może, za zgodą rady sądowej okręgu, dalej wykonywać swoje obowiązki, nie dłużej niż 180 dni po upływie kadencji albo do czasu powołania następcy (…).[20] Jeśli nie dojdzie do wyrażenia zgody przez większość, kompetencja powołania przechodzi na przewodniczącego sądu apelacyjnego (§ 152 pkt (a)3)[21].
Kolejna odrębność przejawia się również w sposobie odwołania. O ile sędzia sądu okręgowego usuwany jest tylko i wyłącznie w drodze procedury impeachment, o tyle sędziowie upadłościowi mogą być odwołani przed upływem 14-letniego terminu przez sędziów okręgowych. Na podstawie § 152 (e) 28 U.S.C. sędziego upadłościowego może odwołać: „jedynie wskutek niekompetencji, popełnienia służbowego wykroczenia, lekceważenia obowiązków lub fizycznej albo psychicznej niezdolności do pracy wyłącznie rada sądowa okręgu, w którym znajduje się jednostka, gdzie sędzia wykonuje swoje obowiązki. Odwołanie nie może nastąpić, jeśli większość sędziów rady nie jest zgodna w kwestii usunięcia. Przed procedurą odwołania, szczegółową listę zarzutów należy przedstawić sędziemu upadłościowemu, któremu trzeba umożliwić ustosunkowanie się do tych zarzutów”[22].
Wyjaśnienie powyższego systemu sądownictwa jest możliwe tylko przez pryzmat rozwoju historycznego formalnego prawa upadłościowego.
Otóż Ustawa o postępowaniu upadłościowym (Bankruptcy Act) z 1898 r. przyznała właściwość do rozstrzygania o upadłości federalnym sądom okręgowym. Jednostki te nie rozpoznawały wszakże spraw same, ale kognicję tę przekazywały ustanowionym w tym celu na określony czas arbitrom, z której to instytucji wywodzą się właśnie organy sądownictwa upadłościowego. Jurysdykcja ta była jednakże zawężona do podstawowych kwestii, takich jak administracja majątkiem posiadanym przez dłużnika w okresie prowadzenia postępowania upadłościowego. Bardziej zawiłe problemy mogły rozpatrywać wyłącznie sądy okręgowe. Taką dychotomię uważano za kłopotliwe niedociągnięcie, gdyż z praktycznego punktu widzenia bardziej użyteczne było pozostawienie rozpoznania całej materii arbitrowi. Stąd też w trakcie modyfikacji systemu upadłościowego w 1974 r. zdecydowano się rozszerzyć właściwość bankruptcy courts, aby uczynić ich funkcje bardziej sądowymi aniżeli administracyjnymi.
Nowe sądy upadłościowe stały się właściwe nie tylko dla spraw stricte upadłościowych, ale i dla tych, które w jakikolwiek sposób z upadłością się wiązały. Wówczas pojawił się nowy problem. A mianowicie tak szeroką jurysdykcję mogli sprawować jedynie sędziowie powoływani w trybie art. 3 Konstytucji. Ze względu na opór niektórych środowisk statusu takiego nie posiadali sędziowie upadłościowi. Kwestię uregulowano drogą okrężną. Ustawa z 1978 r. ustanowiła sądy upadłościowe jednostkami podporządkowanymi federalnym sądom okręgowym i za tychże pośrednictwem przyznała im odpowiednie uprawnienia. Mimo tego w 1982 r. większość Sądu Najwyższego uznała, iż tym sposobem Kongres naruszył podział władzy i pryncypia sądowej niezawisłości[23]. W związku z tym – aby uzasadnić działania Kongresu – rozróżniono pomiędzy prawami publicznymi, a więc odnoszącymi się do władzy publicznej, a prawami prywatnymi – regulującymi stosunki prywatne[24]. Relacje dłużnik–wierzyciel zakwalifikowano do kategorii praw publicznych. W konsekwencji uznano, iż skoro uchwala je Kongres, to Kongres może też wskazać właściwych do ich rozpatrzenia sędziów, choćby nawet nie podlegali oni ochronie art. 3 Konstytucji. Do tej doktryny praw publicznych często odwoływały się sądy w swych orzeczeniach[25].
Z kolei w 1984 r. Kongres zrezygnował z opcji wyrównania pozycji prawnej obu kategorii sądów, pozostawiając okresowość kadencji sędziów upadłościowych, jak również kontrolę i nadzór sądów okręgowych.
Aktualnie The National Review Comission proponuje całkowite podporządkowanie sędziów upadłościowych art. 3 Konstytucji. W okresie przejściowym obecni sędziowie po ukończeniu swej 14 – letniej kadencji byliby powoływani na zasadach wyżej wymienionego przepisu. Nie wiadomo jednak, czy wcześniejsza opozycja osłabła na tyle, by idea ta uzyskała wystarczające poparcie w Kongresie.
Rozważając właściwość rzeczową z § 1334 28 U.S.C. należy podkreślić, iż norma ta wyodrębnia pięć rodzajów postępowań. Dwa z nich zastrzeżone są wyłącznie do rozpoznania przez sądy upadłościowe. Pozostałe natomiast mogą być przekazane także do jurysdykcji innych sądów. Do tej pierwszej grupy zalicza się złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości, jej sądowe ogłoszenie oraz kontrolę nad majątkiem dłużnika[26].
Druga grupa zawiera zaś trzy kategorie postępowań. W pierwszym przypadku[27], aby sprawa pozostała we właściwości sądów upadłościowych winna dotyczyć praw i obowiązków regulowanych przez B.C. Inaczej rzecz ujmując, podstawa roszczenia musi być kreowana przez ten akt prawny. Zakres następnej kategorii[28] wydaje się mało przejrzysty. Najogólniej mówiąc zalicza się tu sprawy, które niekoniecznie są zależne od reguł prawnych B.C., lecz wiążą się z nimi w określony sposób. Natomiast trzeci przypadek[29] dotyczy sporów, które, co prawda są w jakiś sposób powiązane z prawem upadłościowym, jednakże wynikają one z innych praw i jako takie mogą być rozpoznawane przed sądem „nieupadłościowym”. Do tego zagadnienia odnosi się sprawa z 1994 r. Zerand – Bernal Group, Inc. v. Ronald L. Cox, Beth Anne Cox, Rockwell International Corp., and Rockwell Graphic Systems, Inc.[30], w której powód nabył majątek dłużnika – Cary Product Metal, Inc. i następnie dokonał jego podziału, w rezultacie czego działalność zobligowanego została zakończona. Jakiś czas później Ronald Cox, który uległ wypadkowi przy obsłudze maszyny w firmie Cary oskarżył Zerand – Bernal na podstawie teorii następczej odpowiedzialności[31]. Zerand – Bernal próbował wznowić postępowanie upadłościowe toczone w sprawie firmy Cary w celu obrony przed zarzutem. Powód zażądał orzeczenia przez sąd upadłościowy, iż nie ponosi on odpowiedzialności za szkody wyrządzone przy obsłudze zakupionego sprzętu, które powstały przed sprzedażą majątku dłużnika. Sąd nie uznał jednakże tu swej właściwości, argumentując, iż owszem, w szerokim sensie spór da się określić jako powiązany, gdyż wyniknął on ze sprzedaży majątku dłużnika[32], jednakże nie można tu mówić o powiązaniu w rozumieniu § 1334 (b) ponieważ majątek już nie istnieje. A owa druga grupa odnosi się do spraw upadłościowych tylko wtedy, gdy ich rozpoznanie może wpłynąć w jakiś sposób na majątek[33]. Opinię tę potwierdził federalny sąd apelacyjny właściwy dla stanu Illinois, podkreślając przy tym, iż odmienne rozwiązanie „skutkowałoby nie tylko wyrządzeniem szkody osobom trzecim, takim jak małżeństwu Cox, ale stanowiłoby zachętę dla zgłaszania wniosków o ogłoszenie upadłości z przyczyn, które nie mają nic wspólnego z celami prawa upadłościowego”[34].
Warto tu jeszcze dodać, iż zależność tej grupy od reżimu § 1334 (b) nie powoduje konieczności rozróżniania pomiędzy poszczególnymi kategoriami w niej zawartymi. Założenie bowiem, iż sprawa należy do którejś z trzech kategorii oznacza tym samym właściwość sądów okręgowych. Niewątpliwie jednak podział ten nabierze znaczenia przy rozstrzyganiu kompetencji sądów upadłościowych[35].
Problem kategorii postępowań, które nie są wyłącznie zastrzeżone dla sądów upadłościowych powodował wiele sporów w 1978 r., kiedy to zastanawiano się nad granicami ich właściwości. Rozważano bowiem rozszerzenie tejże jurysdykcji na sprawy „nieupadłościowe”, ale jednocześnie w jakiś sposób z tą gałęzią powiązane.
Kongres zdecydował się zaliczyć tu również spory, które tylko pośrednio wpływają na majątek bądź upadłość. Zaletą tego rozwiązania jest fakt, iż pojedynczy sąd może przy okazji rozpoznawania upadłości orzec i o innych kwestiach do niej się odnoszących. Niekorzystne natomiast jest to, że tak szeroko ujęta właściwość może zazębiać się z kompetencją sądów[36], które specjalizują się w materii nieupadłościowej i przez to bardziej kwalifikują się do jej rozstrzygania. Spory problem może też powstawać przy klasyfikowaniu konkretnej sprawy do danego postępowania, ze względu na dość płynne granice poszczególnych kategorii[37].
Trzeba wskazać jeszcze jeden podział związany z powyższym zagadnieniem. W konsekwencji tego, iż sędziowie upadłościowi nie podlegają art. 3 Konstytucji nie wolno im rozstrzygać spraw, których podstawę prawną stanowią uprawnienia spoza B.C. Dlatego też odróżnia się między postępowaniem zasadniczym[38] a niezasadniczym[39].
W pierwszym przypadku, zarówno rozpoznanie jak i rozstrzygnięcie danej sprawy, pozostaje we właściwości sądów upadłościowych. Postępowanie owo określa się jako takie, które odwołuje się do prawa wynikającego z B.C., albo które ze swej natury może pojawić się tylko w kontekście sprawy upadłościowej. Ta grupa zatem obejmuje materię dotyczącą praw kreowanych przez B.C., podobnie jak i nie wynikającą z tych przepisów bezpośrednio, ale odnoszącą się do zarządzania majątkiem[40]. Nie tworzy się jednak enumeratywnego katalogu takich spraw. Ocena zależy od konkretnego stanu faktycznego, z tym że niewłaściwe przekazanie rozstrzygnięcia sprawy do kompetencji sądu upadłościowego stanowi przesłankę powołania się na niekonstytucyjność takiego postępowania.
W drugim przypadku sama faza rozpoznawania przedmiotu postępowania może przebiegać przed sądem upadłościowym, ale ostateczne jego osądzenie leży zasadniczo w gestii innego sądu okręgowego. Sądy te mogą wszakże przekazać finalne rozstrzygnięcie do sądów upadłościowych, ale dopiero po uzyskaniu zgody uczestników postępowania[41]. Nie ma jednolitego poglądu co do sposobu wyrażenia tej zgody. Niektórzy stoją na stanowisku, iż musi to nastąpić expressis verbis, inni z kolei dopuszczają możliwość zgody domniemanej[42].
Na zakończenie należy dodać, iż swoją właściwość federalne sądy okręgowe przekazują do sądów upadłościowych w sposób blankietowy. Nie dotyczy ono pojedynczych kwestii i w efekcie każda sprawa o charakterze upadłościowym od początku trafia do tych sądów. Sądy upadłościowe nie mają zastrzeżonej dla siebie właściwości do przeprowadzania postępowania upadłościowego, ale uzyskują ją w drodze przekazania od sądów okręgowych, posiadających o wiele większy zakres ochrony i uprawnień. Takie rozróżnienie w statusie sędziów i pozycji sądów jest cechą charakterystyczną amerykańskiego prawa upadłościowego i czyni właściwość rzeczową elementarnym zagadnieniem w ustalaniu kompetencji sądu in genere.
* Autorka jest zastępcą dyrektora Centrum Prawa Amerykańskiego KUL, adiunktem w Katedrze Historii Administracji na Wydziale Prawa, Prawa Kanonicznego i Administracji, Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II.
[2] To establish a uniform rule of naturalization, and uniform laws on the subject of bankruptcies throughout the United States; tekst Konstytucji znajduje się na stronie internetowej: www.law.cornell.edu
[5] 440 U.S. 48 (1979), treść orzeczenia znajduje się na następującej stronie internetowej: www.caselaw.findlaw.com
[6] Apart from certain special provisions, the Bankruptcy Act generally leaves the determination of property rights in the assets of a bankrupt’s estate to state law. The law of the State where the property is located accordingly governs a mortgagee’s rights to rents during bankruptcy, and a federal bankruptcy, and a federal bankruptcy court should take whatever steps are necessary to ensure that a mortgagee is afforded in federal bankruptcy court the same protection he would have under state law had no bankruptcy ensued, cyt. za: Butner v. United States, 440 U.S. 48 (1979).
[7] 292 U.S. 234 (1934), treść orzeczenia znajduje się na stronie internetowej: www.law.cornell.edu
[8] The earning power of an individual is the power to create property; but it is not translated into property within the meaning of the Bankruptcy Act until it has brought earnings into existence. An adjudication of bankruptcy, followed by a discharge, releases a debtor from all previously incurred debts (…); and it logically cannot be supposed that the act nevertheless intended to keep such debts alive for the purpose of permitting the creation of an enforceable lien upon a subject not existent when the bankruptcy became effective or even arising from, or connected with, preexisting property, but brought into being solely as the fruit of the subsequent labor of the bankrupt.
[9] One of the primary purposes of the Bankruptcy Act is to relieve the honest debtor from the weight of oppressive indebtedness and permit him to start afresh free from the obligations and responsibilities consequent upon business misfortunes.
[10] (…) a new opportunity in life and a clear field for future ef fort, unhampered by the pressure and discouragement of pre-existing debt.
[11] M.J. Herbert, Understanding Bankruptcy, New York 1995, s. 8–12.
[12] Wyłączenia te (exemptions) stanowią jedyną materię upadłościową, którą pozostawiono do autonomicznej regulacji stanowym ciałom ustawodawczym.
[13] M.J. Herbert, op. cit., s. 12.
[15] B.A. Blum, Bankruptcy and Debtor/Creditor, New York 1999, s. 97.
[16] ‘debtor’ means person or municipality concerning which a case under this title has been commenced, treść B.C. znajduje się na stronie internetowej: www.law.cornell.edu
[18] M.J. Herbert, op.cit., s. 55
[20] Each bankruptcy judge to be appointed for a judicial district (…) shall be appointed by the court of appeals of the United States for the circuit in which such district is located. Such appointment shall be made after considering the recommendation of the Judicial Conference (…). Each bankruptcy judge shall be appointed for a term of fourteen years (…). However, upon the expiration of the term, a bankruptcy judge may, with the approval of the judicial council of the circuit, continue to perform the duties of the office until the earlier of the date which is 180 days after the expiration of the term or the date of the appointment of a successor (…).
[21] Whenever a majority of the judges of any court of appeals cannot agree upon the appointment of a bankruptcy judge, the chief judge of such court shall make such appointment.
[22] A bankruptcy judge may be removed during the term for which such bankruptcy judge is appointed, only for incompetence, misconduct, neglect of duty, or physical or mental disability and only by the judicial council of the circuit in which the judge’s official duty station is located. Removal may not occur unless a majority of all the judges of such council concur in the order of removal. Before any order of removal may be entered, a full specification of charges shall be furnished to such bankruptcy judge who shall be accorded an opportunity to be heard on such charges.
[23] Zob. Northern Pipeline Contr. Co. V. Marathon Pipe Line Co., 458 U. S. 50 (1982).
[24] B.A. Blum, op. cit., s. 126.
[25] Zob. Granfinanciera S. A. v. Nordberg, 191 U. S. 33 (1989).
[27] Tzw. civil proceeding arising under title 11.
[28] Tzw. civil proceeding arising in a case under title 11.
[29] Tzw. civil proceeding related to a case under title 11.
[31] Theory of successor liability.
[32] W prawie polskim z uwagi na adekwatność związku przyczynowego byłby to zbyt daleko idący wniosek.
[33] Zob. Pacor, Inc. V.Higgins, 743 F. 2d 984, 994 (1984).
[34] But the result could not only be harm to third parties, such as the Coxes, but also a further incentive to enter bankruptcy for reasons that have nothing to do with the purposes of bankruptcy law; treść orzeczenia znajduje się na stronie internetowej: www.projectposner.org .
[35] B.A. Blum, op. cit., s. 123.
[36] Najczęściej sądów stanowych.
[37] B.A. Blum, op. cit.., s. 124.
[38] Bankruptcy proceeding i core – proceeding.
[39] Non – core proceeding.
[40] B.A. Blum, op.cit., s. 130.
[42] Zob. In re Johnson, 960 F. 2d 396, 403 (1992).
|
Wersja do druku
Do góry strony
