E - RADCA PRAWNY.org

w sprawie opinii o projektowanych zmianach ustawy - Prawo o adwokaturze, ustawy o radcach prawnych oraz ustawy - Prawo o notariacie

Działając na podstawie art. 41 pkt 1-2, pkt 5-6 oraz art. 60 pkt 1-2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 roku o radcach prawnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1059 z późn. zm.);

W opinii samorządu radców prawnych istnieje potrzeba jednolitego ustawowego zdefiniowania pojęcia pomocy prawnej w Rzeczypospolitej Polskiej, przyjmując, iż pomoc tę w pełnym zakresie sprawować mogą jedynie osoby wykonujące prawnicze zawody zaufania publicznego. Tym samym konieczne jest ustawowe uregulowanie zarobkowego wykonywania praktyki prawniczej, obejmującej czynności „o mniej złożonym charakterze”, bez możliwości zastępstwa prawnego przed organami wymiaru sprawiedliwości i trybunałami, przez osoby z wyższym wykształceniem prawniczym, które nie są wpisane na listę radców prawnych lub adwokatów. Uregulowanie to winno być spójne z przepisami dotyczącymi dostępu do zawodów zaufania publicznego.
Optymalną drogą do prawniczych zawodów zaufania publicznego jest aplikacja. Samorząd krytycznie ocenia obniżanie wymagań warunkujących przyjęcie kandydatów na aplikację radcowską, nie widząc ku temu żadnych racjonalnych przesłanek.
Samorząd radców prawnych, widzi potrzebę dokonania zmian modelu aplikacji radcowskiej prowadzonej przez samorząd, w tym takich zmian, które wymagałyby nowych rozwiązań ustawowych, jak: skrócenia czasu jej trwania, ustalenia opłat rocznych za aplikację połączonych z rzeczywistymi jej kosztami oraz zmianami zasad sprawowania patronatu w celu silniejszego powiązania aplikanta z patronem.
Egzamin radcowski powinien być egzaminem przeprowadzonym przez samorząd z udziałem przedstawicieli Ministra Sprawiedliwości.
W opinii samorządu radców prawnych, przed Ustawodawcą stoi zadanie spójnego uregulowania wszystkich wyżej wymienionych kwestii i równoczesnego uwzględnienia wyroków Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 listopada 2003 roku sygn. akt SK 22/02, z dnia 19 kwietnia 2006 roku sygn. akt K 6/06 i z dnia 8 listopada 2006 roku sygn. akt K 30/06, zapadłych w sprawach dotyczących dostępu do prawniczych zawodów zaufania publicznego.
Organy samorządu radców prawnych mają prawo i obowiązek współpracować przy tworzeniu i uchwalaniu norm ustawowych dotyczących pomocy prawnej, zgodnie z wyżej przedstawionymi principiami.

Uwzględniając stanowisko określone w § 1 niniejszej uchwały i odnosząc się do przesłanego przez Ministerstwo Sprawiedliwości projektu zmian w ustawie - Prawo o adwokaturze, ustawie o radcach prawnych oraz ustawie - Prawo o notariacie, samorząd radców prawnych uważa, że:

Z uwagi na fakt, iż z dniem 31 grudnia 2006 r. na mocy orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 listopada 2006 r. sygn. akt K/30 utraciły moc prawną jako niezgodne z art. 17 ust. 1 Konstytucji RP następujące przepisy:

- art. 2 pkt 23 lit. a ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy – Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw, zmieniający dotychczasowe brzmienie art. 60 pkt 8 lit. c ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych, w zakresie, w jakim pozbawił samorząd radcowski wpływu na ustalenie zasad składania egzaminu radcowskiego, odpowiedniego do sprawowania pieczy nad należytym wykonywaniem zawodu radcy prawnego,

- art. 36¹ ust. 1 i 6 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych w brzmieniu nadanym przez art. 2 pkt 19 ustawy z 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy – Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw, pozbawiający samorząd radcowski wpływu na treść egzaminu radcowskiego,

- art. 36⁹ ust. 2 i 3 ustawy z 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych w brzmieniu nadanym przez art.2 pkt 20 ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw, pozbawiający samorząd radcowski wpływu na tryb odwołań od wyników egzaminu radcowskiego, oraz fakt, iż rok 2008 będzie ostatnim, w którym istnieją podstawy prawne do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego (ustawa z dnia 21 lipca 2006 r., o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2006 r. Nr 149, poz. 1075), zmieniająca treść art. 5 ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy – Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw), istnieje konieczność uregulowania kwestii dotyczącej egzaminu radcowskiego przewidzianego w 2009 roku z uwagi na niewątpliwą potrzebę ustalenia reguł tego egzaminu dla aplikantów radcowskich, którzy rozpoczęli aplikację już pod rządami ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy Prawo o adwokaturze i innych niektórych ustaw (Dz.U. z 2005 r. Nr 163, poz. 1361). Do czasu kompleksowego uregulowania wszystkich wymienionych kwestii, o których mowa w § 1 niniejszej uchwały, a co powinno być przedmiotem „małej nowelizacji” ustaw dotyczących zawodów prawniczych zaufania publicznego. Tym samym stanowisko Krajowej Rada Radców Prawnych przedstawione Ministerstwu Sprawiedliwości w przytoczonych we wstępie uchwałach, w zakresie, w jakim nie zostało uwzględnione w opiniowanym projekcie zmian ustawy, pozostaje w pełni aktualne.

Przesłany projekt, nie odpowiada nowym propozycjom regulacji dostępu do zawodów prawniczych, zawartych w piśmie Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 stycznia 2008 r., które publikowane były w prasie jako całkowicie nowy projekt resortu Sprawiedliwości. W sytuacji planowanej „gruntownej reformy dostępu do zawodów prawniczych” (cyt. za przedstawicielem Ministra Sprawiedliwości) pojawia się pytanie, czy ma sens i czy zgodne z art. 2 Konstytucji RP (zasadą państwa prawa) jest mnożenie reżimów, jakim poddany będzie dostęp do zawodów prawniczych poprzez wprowadzanie regulacji, która będzie miała charakter przejściowy do czasu uchwalenia owej „gruntownej reformy”. Brak jest także szczególnie ważnych przyczyn uzasadniających wprowadzanie takiej tymczasowej regulacji, mającej funkcjonować doraźnie, do czasu przeprowadzenia dalej idącej reformy. Uzasadnionym jest więc postulat połączenia prac nad przedłożonym projektem z pracami i dyskusją społeczną (konsultacjami społecznymi) nad projektowaną „gruntowną reformą”.

Krajowa Rada Radców Prawnych deklaruje pełną współpracę z Ministrem Sprawiedliwości oraz ze wszystkimi podmiotami posiadającymi inicjatywę ustawodawczą, w przygotowywaniu projektów systemowego uregulowania pomocy prawnej w RP i dostępu do zawodów świadczących tę pomoc, tak w pełnym jak i w ograniczonym zakresie.

Wykonanie uchwały powierza się Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych oraz zobowiązuje się do przekazania jej Ministrowi Sprawiedliwości.

Uwagi szczegółowe do projektowanych zmianach ustawy - Prawo o adwokaturze, ustawy o radcach prawnych oraz ustawy - Prawo o notariacie, przesłanego przez Ministerstwo Sprawiedliwości w ramach konsultacji społecznych

Odnosząc się do przedłożonego projektu Krajowa Rada Radców Prawnych zajmuje następujące stanowisko:

I) (art. 21 ust. 1 ustawy o radcach prawnych – art. 2 pkt 1) projektu ustawy zmieniającej).

Nowe brzmienie art. 21 ust. 1 ustawy o radcach prawnych należałoby uzupełnić poprzez dopisanie do katalogu substytutów „aplikanta adwokackiego”. Konsekwencją jest zmiana poprzez skreślenie części zdania ,,...jeżeli radca prawny jest wspólnikiem w spółce adwokacko-radcowskiej” wust. 5 art. 35¹ ustawy o radcach prawnych. Nadto postulujemy odpowiednie wprowadzenie art. 77 ust. 3 ustawy Prawo o adwokaturze w brzmieniu ,,Aplikant radcowski może zastępować adwokata na takich samych zasadach jak radcę prawnego”. Projektodawca nie rozważył ponadto niespójności z art. 35¹ ustawy o radcach prawnych regulujących kwestię zastępstwa radcy prawnego przez aplikanta radcowskiego (vide uchwała SN z 28 czerwca 2006 r. III CZP 27/2006).

II) (art. 25 ust. 1 i 2 ustawy o radcach prawnych – art. 2 pkt 3) projektu ustawy zmieniającej).

Przewidziane w projekcie możliwości uzyskania wpisu na listę radców prawnych, zarówno bez odbycia aplikacji i złożenia egzaminu radcowskiego, jak i bez odbycia aplikacji, ale po egzaminie radcowskim nie uwzględniają stanowiska zawartego w uzasadnieniu wyroków Trybunału Konstytucyjnego z 19 kwietnia 2006 r. (K 6/06) i l8 listopada 2006 r. (K 30/06), mimo że taka deklaracja projektodawcy znalazła formalne odzwierciedlenie w uzasadnieniu opiniowanego projektu.

Trybunał uznał, iż w przepisach o dostępie do zawodu należy wziąć pod uwagę, że utrzymana została wielość reglamentowanych zawodów prawniczych świadczących w zróżnicowanym zakresie kwalifikowane usługi prawnicze. Wobec powyższego przepływ między takimi zawodami prawniczymi nie może następować automatycznie bez oceny umiejętności niezbędnych do wykonywania konkretnego zawodu, a przesłankami takiej oceny winny być m.in. czas trwania aplikacji, zakres przedmiotowy szkolenia (z uwagi na utrzymanie daleko posuniętych różnic programowych w systemie przygotowania do różnych zawodów prawniczych) oraz praktyczny kontakt z wykonywaniem danego zawodu prawniczego. Przepisy biorące pod uwagę te różnice będą jednocześnie gwarantować właściwy standard legalnie wykonywanej pomocy prawnej.

Powołując się na poprzednie uchwały Krajowej Rady Radców Prawnych, Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych, uchwały VIII Zjazdu i wyroki Trybunału Konstytucyjnego opowiadamy się przeciwko niektórym projektowanym zmianom umożliwiającym możliwość wpisu na listę radców prawnych bez aplikacji i egzaminu radcowskiego oraz dopuszczeniu do egzaminu radcowskiego bez aplikacji, a więc przeciwko zmianie art. 25 w zakresie przewidzianym w przedłożonym projekcie.

nie została wzięta pod uwagę różnica w przygotowaniu zawodowym wynikająca z różnych programów aplikacji i czasu ich trwania. Dotyczy to osób po aplikacji sędziowskiej, prokuratorskiej i notarialnej. Mogłoby temu zapobiec wprowadzenie egzaminów uzupełniających w ograniczonym zakresie dla takich osób pozwalających zrównać oceny przygotowania do zawodu radcy prawnego (art. 25 ust. 1 pkt 3, 4, 5 i 6). Ponadto uważamy, że warunkiem sine qua non wpisu na listę radców prawnych osoby zwolnionej z egzaminu radcowskiego jest zdanie egzaminu z kodeksu etyki radcy prawnego.
nie został wskazany okres, w jakim przed złożeniem wniosku o wpis powinno być zajmowane stanowisko sędziego i prokuratora lub wykonywany był zawód adwokata albo notariusza oraz nie określono daty zdanego egzaminu (art. 25 ust 1 pkt 3);
proponowane okresy praktyk mające uzasadnić możliwość uzyskania wpisu bezaplikacji radcowskiej i egzaminu radcowskiego są zdecydowanie zbyt krótkie i na pewno nie można uznać, iż zapewniają one uzyskanie praktycznych kwalifikacji do wykonywania zawodu prawniczego, zupełnie innego niż dotąd wykonywany (art. 25 ust. 1 pkt. 4, 5 i 6). Ponadto osoby wymienione w pkt 4 i 6 powinny wykazać się również praktycznym kontaktem z wykonywanym zawodem radcy prawnego (z tym, że nie należy już przewidywać uprawnień przewidzianych tym przepisem dla asystenta prokuratora). Jeżeli zdaniem projektodawcy, osoby takie są w pełni przygotowane do wykonywania zawodu radcy prawnego, to przecież nic nie stoi na przeszkodzie, aby mogły to wykazać stając przed komisją egzaminacyjną.

Inaczej projektowany art. 25 ust. 2 pkt 4, umożliwiający przystąpienie do egzaminu radcowskiego osobom, które zdały egzamin sędziowski, prokuratorski lub notarialny wygaśnie na skutek desuetudo, gdyż żadna z osób, która zdała egzamin prokuratorski, czy sędziowski nie zdecyduje się na zdawanie szerokiego egzaminu radcowskiego, bowiem będzie szukała „bocznej drogi” do zawodu radcy prawnego.

o ile dopuszczenie doktorów nauk prawnych do egzaminu radcowskiego powinno być akceptowane z uwagi na możliwość weryfikacji ich umiejętności w aspekcie wymaganej dla wykonywanego zawodu całokształtu wiedzy prawniczej, to zdecydowany sprzeciw budzi możliwość wpisania tej kategorii osób, po spełnieniu dodatkowych przesłanek dotyczących praktyki, na listę radców prawnych bez zdawania egzaminu radcowskiego (art. 25 ust. 1 pkt 7 i 8);
data złożenia egzaminu prawniczego rodząca uprawnienia w związku z wpisem na listę radców prawnych, powinna być określona w taki sposób, aby dawała gwarancję znajomości podstawowych rozwiązań systemowych prawa w dniu wpisu na listę radców prawnych, a co za tym idzie stwarzała rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego. Przytoczona w projekcie data - 1 stycznia 1991 r. takiej rękojmi absolutnie nie daje (art. 25 ust. 1 pkt 4, 5 i 6);
w sprzeczności z poglądem Trybunału Konstytucyjnego pozostaje projektowany art. 25 ust. 2 pkt 2 i 3, umożliwiający przystąpienie do egzaminu radcowskiego osobie, która nie ukończyła żadnej aplikacji prawniczej, a zatrudniona była tylko na stanowisku referendarza sądowego, asystenta sądowego lub asystenta prokuratora, oraz osoba, która wykonywała czynności, o których mowa w art. 25 ust. 2 pkt 3 projektu;
nie jest właściwe dopuszczenie do egzaminu osób, które zdały egzamin sędziowski, prokuratorski lub notarialny, bez wykazania się przez nie jakąkolwiek praktyką prawniczą oraz określenia daty zdanego egzaminu (art. 25 ust. 2 pkt 4). Na marginesie zaznaczyć należy, że zgodnie z uzasadnieniem projektu możliwość przystąpienia do egzaminu radcowskiego bez konieczności odbycia aplikacji radcowskiej dotyczyć ma osób, które „po 1 stycznia 1991 r. zdały egzamin sędziowski, prokuratorski lub notarialny”. Tymczasem zgodnie z samym projektem ww. uprawnienie przysługiwać ma osobom „które zdały egzamin sędziowski, prokuratorski lub notarialny” (art. 25 ust. 2 pkt 4 w projektowanym brzmieniu), a więc bez wskazanego w uzasadnieniu ograniczenia czasowego. W tym zakresie w pełni podtrzymujemy uwagi, które zostały podniesione wyżej w pkt II pkt 5 niniejszej uchwały;
projekt nie reguluje kwestii wpisu na listę radców prawnych osób, które zdały egzamin adwokacki lub notarialny, ale zawodu adwokata lub notariusza nie wykonywały.

III) (art. 31¹ ustawy o radcach prawnych – art. 2 pkt 4) projektu ustawy zmieniającej).

Terminy proponowane w nowym art. 31¹ ustawy o radcach prawnych będą w wielu sytuacjach niewykonalne np. 7-dniowy termin na przesłanie do Ministra Sprawiedliwości uchwał o wpisie na listę aplikantów radcowskich z uwagi na dużą liczbę aplikantów w większych Izbach. Proponujemy przedłużenie i ujednolicenie różnych terminów (z 7 dni i 14 dni) występujących w omawianym artykule na termin 30 dni.

IV) (art. 31² ustawy o radcach prawnych – art. 2 pkt 5) projektu ustawy zmieniającej).

Przepisy powinny zawierać treść ślubowania aplikanta i nie odsyłać do odpowiedniego stosowania art. 27 ustawy o radcach prawnych, co powodować będzie konieczność przyjmowania ślubowania w wersji nieustawowej, modyfikowanej przez samorząd radcowski.

V) (art. 32 ust. 2 ustawy o radcach prawnych – art. 2 pkt 6) projektu ustawy zmieniającej).

Rozpoczynanie aplikacji w dniu 1 stycznia spowoduje rozbicie dwusemestralnego cyklu szkolenia okresem urlopowym i zdezorganizuje to szkolenie. Termin rozpoczęcia aplikacji (art. 32 ust 2 zmiana 6) należy określić najpóźniej w dniu 15 października każdego roku. Utrzymanie przyjętego terminu uzasadnione jest nie tylko dotychczasową tradycją, ale przede wszystkim zbieżnością z rozpoczęciem roku akademickiego na uczelniach, jak również tym, iż obrony prac magisterskich odbywają się wiosną. Nadto przemawia za tym fakt, iż w sądach i innych instytucjach, w których odbywają się praktyki aplikacyjne, w miesiącach lipcu i sierpniu trwa okres urlopowy.

VI) (art. 33 ust. 6 i 8 ustawy o radcach prawnych – art. 2 pkt 7) lit. c projektu ustawy zmieniającej).

Zwołanie posiedzenia rady okręgowej izby radców prawnych skupiających niekiedy przedstawicieli z rozległego obszaru oraz zasad jakie są przewidziane dla zwoływania ciał kolegialnych w demokratycznym państwie prawa wymuszają zachowanie czasochłonnych procedur. W związku z tym proponujemy zmianę terminu 21 dni na 30 dni, na podjęcie uchwały w sprawie wpisu na listę aplikantów radcowskich, co znajduje poparcie także w dotychczasowej praktyce. Druga uwaga dotyczy ujednolicenia nazewnictwa. Skoro zarówno rada okręgowej izby radców prawnych, jak i Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych podejmują uchwały, to konsekwentnie należy wyraz: „decyzja” (art. 33 lit. c) ust. 8) zastąpić wyrazem „uchwała”.

VII) (art. 33⁹ ustawy o radcach prawnych – art. 2 pkt 15) projektu ustawy zmieniającej).
Projektowane przepisy odnoszące się do egzaminu wstępnego na aplikację radcowską.

Nie znajduje uzasadnienia obniżenie wymagań stawianych osobom przystępującym do egzaminu konkursowego. Brak racjonalnych przesłanek do takiego rozwiązania, tym bardziej że poziom przygotowanego w ubiegłym roku egzaminu na aplikację radcowską nie był zbyt wysoki, a stopień trudności egzaminu uzależniony jest od komisji powoływanej przez Ministra Sprawiedliwości. Obniżenie objętości testu z 250 pytań do 150, obniżenie pułapu zaliczenia testu z 76% do 66% z zachowaniem zasady testu zamkniętego, jednokrotnego wyboru z trzema propozycjami odpowiedzi jest rozwiązaniem nawet niepedagogicznym. Argument pojawiający się w uzasadnieniu o konieczności formułowania pytań nadmiernie szczegółowych w celu wypełnienia zestawu jest nietrafny. Szczegółowość pytań jest zagadnieniem ich formułowania, a nie ilości.

Nie powinno ulegać wątpliwości, że w zakresie wskazanych ustawą o radcach prawnych dziedzin prawa objętych egzaminem wstępnym, można sformułować 250 pytań dotyczących zagadnień nie szczegółowych, ale o podstawowym (fundamentalnym) znaczeniu dla rozumienia wybranych dziedzin prawa i zasad ich funkcjonowania, czy też dla rozumienia istoty funkcjonowania systemu prawnego w ogólności. Jeżeli zdaniem projektodawcy problem rzeczywiście istnieje, to rozwiązania należy poszukać poprzez analizę składu personalnego komisji, a nie zmianę ustawy. Nadal mieszane uczucia budzi całkowite odejście od egzaminu ustnego na egzaminie wstępnym, który jednak zostaje zachowany przy naborze na aplikacje prawnicze w wymiarze sprawiedliwości. Dobrym natomiast rozwiązaniem jest podanie wykazu tytułów aktów prawnych stanowiących podstawę opracowania pytań na testowy egzamin wstępny, co może wpłynąć na uszczegółowienie zakresu przedmiotowego egzaminu (oczywiście w granicach ustawowych).

Tak znaczne obniżenie wymagań nie pozwoli na należytą ocenę przydatności do szkolenia aplikacyjnego. Również przyjęcie na aplikację znacząco większej niż dotąd liczby osób, przy jednoczesnym ograniczeniu wysokości opłat stworzy zasadnicze trudności dla prowadzenia aplikacji na wymaganym poziomie – w szczególności w zakresie zajęć praktycznych. Niedopuszczalny jest inny poziom kształcenia praktycznego aplikantów radcowskich (w porównaniu do aplikantów innych zawodów prawniczych) ze względu na ich liczbę i brak możliwości indywidualnego kontaktu z patronem w sądzie czy prokuraturze. Celem aplikacji jest nadal kształcenie na najwyższym poziomie, a przykład nawet najlepszych uniwersytetów i szkół wyższych wskazuje, że za liczbą kształconych nigdy nie idzie jakość kształcenia.
(art. 33¹ ust. 3 ustawy o radcach prawnych – art. 2 pkt 8) projektu ustawy zmieniającej).
Rezygnację z objęcia egzaminem wstępnym kodeksu etyki zawodowej opiniujemy negatywnie. Aplikanci radcowscy obowiązani są stosować kodeks etyki zawodowej od chwili dokonania wpisu na listę aplikantów radcowskich. W związku z tym powinni posiadać przynajmniej podstawową wiedzę z tego zakresu, już w chwili rozpoczynania aplikacji;
(art. 33¹ ust 4 ustawy o radcach prawnych – art. 2 pkt 8) projektu ustawy zmieniającej).
Zdaniem samorządu termin egzaminu wstępnego należy określić pomiędzy 15 czerwca, a 15 lipca;
(art. 33¹° ustawy o radcach prawnych – art.2 pkt 16) projektu ustawy zmieniającej).
Samorząd powinien mieć zapewniony udział w postępowaniu odwoławczym od wyników egzaminu wstępnego. Według propozycji zawartej w art. 33¹° ust. 3 i 4 odwołanie rozpatruje wyłącznie Minister, co oznaczałoby, że do niego należała będzie ostateczna ocena poprawności odpowiedzi na pytania testowe.

Projektodawca nie uwzględnił w swoich rozważaniach stanowiska wyrażonego w orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego. Trybunał podkreślił, że aby samorząd zawodowy mógł się wywiązać w istotnym zakresie z konstytucyjnej powinności sprawowania pieczy, konieczne jest objęcie nią całego przebiegu aplikacji, a więc i zapewnienie samorządowi odpowiednio znaczącego i gwarantowanego wpływu na ustalenie zasad i przebieg egzaminu radcowskiego. Trybunał Konstytucyjny uznał, że regulacje wyłączające wpływ samorządu radcowskiego na ustalenie zasad składania egzaminu radcowskiego uniemożliwiają tym samym samorządowi wywiązanie się w istotnym zakresie z powinności konstytucyjnej, ustanowionej w art. 17 ust. 1 Konstytucji.

Uchwała VIII Krajowego Zjazdu opowiedziała się za samorządowym charakterem egzaminu radcowskiego z udziałem przedstawicieli Ministra Sprawiedliwości. Projektowany udział przedstawicieli samorządu radcowskiego został zmarginalizowany.

1) (art. 36 ust. 1-3 ustawy o radcach prawnych – art. 2 pkt 18) projektu ustawy zmieniającej).

Zespół do przygotowania pytań i zadań na egzamin radcowski, przewodniczącego i zastępcę przewodniczącego zespołu powinna powoływać Krajowa Rada Radców Prawnych, w uzgodnieniu z Ministrem Sprawiedliwości z równorzędnym udziałem przedstawicieli Ministra Sprawiedliwości;

2) (art. 36¹ ust. 2, 4, 5 ustawy o radcach prawnych – art. 2 pkt 18) projektu ustawy zmieniającej).
Komisje egzaminacyjne, ich przewodniczących i zastępców oraz egzaminatorów z poszczególnych bloków tematycznych i ich zastępców powinna powoływać Krajowa Rada Radców Prawnych w uzgodnieniu z Ministrem Sprawiedliwości – z równorzędnym udziałem przedstawicieli Ministra Sprawiedliwości;

3) (art. 36¹ ust. 11 i art. 36² ustawy o radcach prawnych – art. 2 pkt 18) projektu ustawy zmieniającej). Do kompetencji Krajowej Rady Radców Prawnych powinno należeć ustalenie regulaminu przeprowadzania egzaminu radcowskiego oraz ogłoszenie o egzaminie radcowskim. Nie wiadomo czym spowodowane jest umieszczenie delegacji do wydania rozporządzenia przez Ministra Sprawiedliwości w art. 36^¹ust. 11 i umieszczenia wytycznych dotyczących treści (prawdopodobnie tego rozporządzenia, ale nie jest to pewne gdyż jest tam ponowna delegacja do wydania rozporządzenia) w zgoła innym art. 36^¹ust. 14 ustawy o radcach prawnych.

4) Skoro egzamin radcowski ma być egzaminem przy zachowaniu równowagi wpływu na jego przebieg przedstawicieli Ministra i przedstawicieli samorządu radcowskiego, konieczne jest, by w przypadku wszystkich rozporządzeń wykonawczych w tym zakresie wymagane było porozumienie z Krajową Radą Radców Prawnych, a nie tylko zasięgnięcie jej opinii;

5) (art. 36⁴ ustawy o radcach prawnych – art. 2 pkt 20) projektu ustawy zmieniającej).

Opowiadamy się za istniejącą od wielu lat praktyką przewidującą egzamin ustny
i pisemny obejmujący cztery tematy, tak aby egzamin radcowski polegał na rzeczywistym sprawdzeniu przygotowania prawniczego zdającego „do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego…”. (tak w projekcie ustawy). Proponujemy art. 36⁴ ust. 2 projektu, nadać następujące brzmienie: ,,Egzamin radcowski składa się z czterech części pisemnych i części ustnej,” oraz wykreślić art. 36⁴ ust 3. Część ustna egzaminu powinna odbywać się na zasadach przewidzianych w obecnie obowiązującym art. 36⁶ustawy o radcach prawnych.

Rezygnacja z części ustnej egzaminu i zastąpienie jej testem pisemnym jednokrotnego wyboru, składającym się ze 100 pytań, jest niezasadna. Test jednokrotnego wyboru nie odpowiada poziomowi egzaminu zawodowego. Przy takim stopniu znajomości prawa, jaki winien być wymagany od osoby zdającej egzamin zawodowy wiele zagadnień egzaminacyjnych to zagadnienia problematyczne, sporne z rozbieżnym orzecznictwem lub niejednolitymi wypowiedziami doktryny. Zdający powinien wykazać się znajomością różnych poglądów prawnych oraz rozbieżnego czasem orzecznictwa, ze wskazaniem ewentualnie dominującego poglądu prawnego i zajęciem własnego stanowiska. Wykazanie się tego rodzaju wiedzą jest niemożliwe w oparciu o test jednokrotnego wyboru, który może z natury rzeczy obejmować pytania, na które można udzielić prostej odpowiedzi nie wymagającej rozwinięcia. Szersza argumentacja jest w tym miejscu zbędna i jej kontynuacja uwłacza poziomowi dyskusji na płaszczyźnie konsultacji społecznej. Egzamin ustny służy weryfikacji także innych niż wiedza cech kandydata. Umiejętność właściwego przekazu myśli, wysławiania się (istotna umiejętność podczas prowadzenia negocjacji i na sali sądowej), przedstawienia argumentacji prawniczej, opanowania w sytuacji stresowej (istotna umiejętność na sali sądowej) itp. stanowią jedną z głównych cech predystynujących do wykonywania zawodu radcy prawnego. Przy tym zapewnienie obiektywizmu tej części egzaminu i możliwości weryfikacji przez organ odwoławczy prawidłowości stanowiska komisji egzaminacyjnej, możliwe jest poprzez rejestrowanie dźwięku i obrazu w trakcie tej części egzaminu.

Nieznany jest motyw próby odejścia projektodawców od egzaminu ustnego, który jest czasochłonny i wymaga dużego zaangażowania ze strony członków komisji egzaminacyjnych. Skoro na skutek eksperymentów legislacyjnych i egzaminacyjnych ułatwiono możliwość odbywania aplikacji takiej liczbie osób, to należy zapewnić im egzamin radcowski na poziomie egzaminu zawodowego odpowiedniego do zawodu, który mają wykonywać, a nie z powodów organizacyjno-technicznych urządzać egzamin charakterystyczny dla studentów studiów zaocznych na wydziale prawa uniwersytetu.

(art. 36⁴ ustawy o radcach prawnych – art. 2 pkt 20) projektu ustawy zmieniającej
projekt ustawy, powinien stwarzać możliwości dookreślenia zakresu niektórych wskazanych w niej dziedzin prawa, w szczególności „prawa gospodarczego”, „prawa administracyjnego” oraz „prawa Unii Europejskiej”. Tylko wówczas będzie możliwe ustalenie przez Krajową Radę Radców Prawnych odpowiedniego programu aplikacji i uzyskanie zgodności pomiędzy tym programem, a opracowanym zestawem kazusów na egzamin. Ponadto zakres przedmiotowy egzaminu powinien być rozszerzony o prawo własności intelektualnej, prawo własności przemysłowej, prawo konkurencji oraz prawo finansowe i podatkowe. W projektowanym art. 36 ust. 1 in fine - zamiast określenia „samorządu adwokackiego” winno być „samorządu radcowskiego”;
(art. 36⁴ ust. 5 ustawy o radcach prawnych – art. 2 pkt 20) projektu ustawy zmieniającej).

Należy doprecyzować pojęcie „zadania z zakresu prawa cywilnego”, stanowiącego element części pisemnej egzaminu radcowskiego. Może być rozumiane jako gałąź prawa w rozumieniu materialnoprawnym (a więc zadanie będzie dotyczyło spraw rozpoznawanych w wydziałach cywilnych sądów powszechnych i w takim znaczeniu zostało ono użyte w analizowanym projekcie), ale także pojęcie to można rozumieć w znaczeniu „sprawy cywilnej” w rozumieniu Kodeksu postępowania cywilnego, tj. zadania obejmującego także sprawy z zakresu prawa rodzinnego i opiekuńczego, prawa pracy i ubezpieczeń społecznych. W chwili obecnej zakres przedmiotowy tej części egzaminu nie jest dostatecznie pewny;

Egzamin z prawa administracyjnego powinien być rozszerzony o zadania obejmujące kwestie z zakresu konstruowania projektu aktów normatywnych;

Projekt ustawy nie powinien zawierać możliwości przedstawienia i zatwierdzania przez Ministra Sprawiedliwości wykazu tytułów aktów prawnych, które mogą stanowić podstawę opracowania pytań i zadań na egzamin radcowski i co najważniejsze według stanu prawnego obowiązującego w dniu ogłoszenia;

Przepis nie określa czy wniosek o dopuszczenie do egzaminu radcowskiego aplikant może składać w siedzibie komisji egzaminacyjnej przy każdej radzie OIRP, czy tylko w siedzibie komisji egzaminacyjnej rady OIRP, w której zakończył aplikację;

Ponieważ egzamin radcowski zdaniem Krajowej Rady Radców Prawnych powinien być samorządowy, to komisja II stopnia, zwana w projekcie odwoławczą powinna być powołana przez Krajową Radę Radców Prawnych z udziałem przedstawicieli Ministra Sprawiedliwości;

12) (art. 36⁹ustawy o radcach prawnych – art. 2 pkt 20) projektu ustawy zmieniającej).

Projektowana zmiana nie wskazuje okresu, w którym egzamin poprawkowy może być zdawany. Nierozwiązanym problemem pozostaje status osoby, która po zakończeniu aplikacji przystąpiła do egzaminu i go nie zdała, a następnie „czeka” na ponowny egzamin radcowski – jeśli nie jest już aplikantem, to powstaje problem związany z jego pracą w dotychczasowej kancelarii (substytucja, podporządkowanie się kodeksowi etyki);

IX. (art. 60 pkt 13ustawy o radcach prawnych – art. 2 pkt 21) projektu ustawy zmieniającej).

Projektowana zmiana nie uwzględnia wystarczająco stanowiska Trybunału Konstytucyjnego, gdyż konieczne jest wyraźne wskazanie uprawnień Krajowej Rady Radców Prawnych co do ustalenia zasad składania egzaminu radcowskiego.

Projektowany pkt 13 powinien wskazywać na uzgadnianie z Ministrem Sprawiedliwości albo wydawanie opinii w sprawach, w których ustawa to przewiduje, a nie tylko współdziałanie w zakresie określonym w ustawie w sprawach dotyczących egzaminu radcowskiego;

Art. 12 § 1 pkt 3 ustawy Prawo o notariacie - utrzymuje wymóg 3-letniego wykonywania zawodu adwokata lub radcy prawnego jako koniecznej przesłanki powołania na notariusza bez odbycia aplikacji, złożenia egzaminu notarialnego i odbycia asesury. Jedną z proponowanych w projekcie zmian w ustawie o adwokaturze i ustawie o radcach prawnych jest zrezygnowanie w stosunku do osób, które zajmowały stanowisko sędziego, prokuratora lub wykonywały zawód adwokata (lub odpowiednio radcy prawnego) albo notariusza, ze wskazania minimalnego okresu wykonywania określonego zawodu, jako koniecznej przesłanki wpisu na listę. W uzasadnieniu do projektu jako argumentację za takim rozwiązaniem wskazano: „Przyjęty wcześniej model, zgodnie z którym wymagana była trzyletnia praktyka zawodowa w określonym zawodzie prawniczym nie znajdował racjonalnego uzasadnienia, a stanowił jedynie sztuczną przeszkodę utrudniającą zmianę zawodu prawniczego.” Tym samym uzasadnienie nie realizuje założeń, które mają uzasadniać przedmiotowe zmiany w ustawie o radcach prawnych, z uwagi na pominięcie tego rodzaju uregulowań w Prawie o notariacie, chyba że za odmienną regulacją przemawiają inne argumenty prawne.