dr Marlena Wach*

W dniu 9 czerwca 2008 r. w Brukseli odbyło się drugie spotkanie z okazji Europejskiego Dnia Wolnych Zawodów, w którym uczestniczyła radca prawny dr Marlena Wach, jako przedstawiciel Komisji Zagranicznej Krajowej Rady Radców Prawnych, będąca również członkiem Komisji Zagranicznej OIRP w Warszawie. Spotkania tego rodzaju odbywają się co dwa lata. Pierwsze spotkanie miało miejsce w 2006 r. W spotkaniu uczestniczyli przedstawiciele oraz prezydenci poszczególnych adwokatur, izb, przedstawiciele Parlamentu Europejskiego oraz członkowie organizacji zrzeszających osoby wykonujące wolne zawody na szczeblu krajowym i międzynarodowym z wielu krajów Unii Europejskiej. Organizatorem spotkania był Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny - European Economic and Social Committee (EESC).

Uczestników powitał Bernardo Hernández Bataller, Prezydent Sekcji EESC ds. Jednolitego Rynku, Produkcji i Konsumpcji. Prelegentami byli między innymi pan Rudolf Kolbe, członek rady wykonawczej European Council of the Liberal Professions (CEPLIS), który omówił zagadnienie wykonywania wolnych zawodów w odniesieniu do świadczenia poszczególnych, specyficznych usług. Rudolf Kolbe wskazywał na nowe tendencje prowadzące w kierunku gospodarki bardziej dynamicznej i konkurencyjnej opartej na wiedzy, promocji badań, edukacji i innowacyjnych pomysłów. Wskazywał na konieczność posiadania przez wolne zawody interdyscyplinarnych regulaminów, kodeksów postępowania (self regulations), również na poziomie wspólnotowym, a także ubezpieczenia związanego ze świadczonymi usługami oraz współpracy w sytuacji coraz większej konkurencji na rynku.

Zaprezentowane zostały zagadnienia dotyczące wykonywania wolnego zawodu w odniesieniu do sektora publicznego. Debaty panelowe były podzielone tematycznie na zagadnienia dotyczące: rynku wewnętrznego, powszechnej dostępności usług, świadczenia usług publicznych (public service) oraz kwestii związanych z tzw. Ustawą o Małym Biznesie (the Small Business Act). W debacie dotyczącej rynku wewnętrznego i świadczenia usług przez wolne zawody mówiono o konieczności współpracy pomiędzy poszczególnymi grupami zawodowymi oraz o Dyrektywie 2006/123/WE z dnia 12 grudnia 2006 r. dotyczącej usług na rynku wewnętrznym (Directive 2006/123/EC on services in the internal market). Dyrektywa ta ma na celu stworzenie ram prawnych służących zapewnieniu swobody przedsiębiorczości i swobodnego przepływu usług oraz konkurencyjności rynku usług, zapewniając przy tym wysoki poziom jakości usług. Dyrektywa 2006/123/WE ma zastosowanie do usług świadczonych przez usługodawców prowadzących przedsiębiorstwo w danym państwie członkowskim. Usługą jest natomiast wszelka działalność gospodarcza prowadzona na własny rachunek. Podczas konferencji dyskutowane też były kwestie dotyczące informacji handlowej oraz reklamy. Dyrektywa 2006/123/WE w preambule wskazuje, że w zakresie treści i metod przekazywania informacji handlowych niezbędne jest zachęcenie przedstawicieli wolnych zawodów do sporządzania – zgodnie z prawem wspólnotowym – kodeksów postępowania na poziomie wspólnotowym. Podczas panelowej dyskusji mówiono o konieczności dostarczania informacji na temat usługodawców i świadczonych przez nich usług, jak m.in. nazwa, informacje dotyczące statusu prawnego i formy prawnej, adres, informacje kontaktowe, nazwa rejestru, NIP, tytuł zawodowy, nazwa zrzeszenia zawodowego lub instytucji, w których usługodawca jest zarejestrowany, informacje dotyczące kodeksów postępowań, którym podlega usługodawca (Codes of conduct). Wskazywano też, że zasady dotyczące wykonywania zawodu regulowanego odnoszące się do informacji handlowych powinny być uzasadnione i proporcjonalne. Dyskusja dotyczyła też ubezpieczenia od odpowiedzialności zawodowej, potrzeby pogłębiania zaufania do osób wykonujących wolne zawody oraz działań w zakresie zapewnienia jakości świadczonych usług (certyfikacja, stosowanie znaków jakości przyjętych przez zrzeszenia zawodowe).

W dyskusji panelowej omawiano zagadnienie usług świadczonych w interesie ogólnym oraz gospodarczym (services of economic and general interest). Następnie dyskusja dotyczyła wykonywania wolnego zawodu i świadczenia usług publicznych (public service) m.in. w przemyśle energetycznym, gazowym. Wskazywano na potrzebę zdefiniowania, jakie dziedziny, obszary objęte są zakresem pojęcia „interes ogólny”. Podczas implementacji Dyrektywy 2006/123/WE do prawa krajowego w zakresie dotyczącym zawodów prawniczych mówiono o potrzebie zwrócenia uwagi na relacje pomiędzy klientem a prawnikiem, które polegają na szczególnym zaufaniu. Prawnik jest zobowiązany do przestrzegania tajemnicy zawodowej i zachowania w poufności informacji otrzymanych od klienta. Prawo do poufności informacji jest przywilejem klientów a nie prawników, którzy świadczą usługi dostosowane do potrzeb określonego klienta. Dostarczanie tego rodzaju usług ma też pozytywny wpływ na realizację interesu ogólnego, mimo że usługi prawne nie stanowią tzw. usług masowych. Prawnicy odgrywają ważną rolę w realizacji zadań publicznych (public domain) poprzez m.in. działalność pro bono, czy też public service. Prawnicy powinni posiadać niezależność, nawet jeżeli wykonują zawód w ramach stosunku pracy.

Ostatni panel dotyczył projektu Ustawy o Małym Biznesie (the Small Business Act) w zestawieniu ze sposobem wykonywania wolnych zawodów w formie indywidualnej, spółki osobowej czy spółki kapitałowej oraz dostępu do usług profesjonalnych. Należy tu wskazać, że Komisja Europejska opublikowała 25 czerwca 2008 r. dokument: Small Business Act for Europe (SBA). W dokumencie tym zaproponowane zostały działania z zakresu polityki wobec małych i średnich przedsiębiorstw, które podejmować będą zarówno Komisja Europejska, jak i państwa członkowskie. Celem tego dokumentu jest przyznanie małym i średnim przedsiębiorstwom (MŚP) szczególnego statusu w procesie decyzyjnym UE oraz wprowadzenie konkretnych rozwiązań, które przyczynią się do ich szybkiego rozwoju. Około 99% przedsiębiorstw w UE to MŚP czyli spółki zatrudniające maksymalnie 250 pracowników, których roczny obrót nie przekracza 50 mln euro. Small Business Act ma usprawnić funkcjonowanie małych przedsiębiorstw przez ułatwienie im dostępu do wspólnego rynku i zamówień publicznych oraz dostępu do finansowania, badań i rozwoju oraz innowacji, uproszczenie procedur, ułatwienie korzystania z pomocy przeznaczonej na szkolenia oraz ochronę środowiska.

W podsumowaniu mówiono o konieczności udzielania niezbędnych informacji o usługodawcach i usługach (także w formie elektronicznej), podnoszeniu jakości usług i konkurencji oraz konieczności zwiększania kwalifikacji, szkoleniach i kodeksach postępowania oraz zastosowaniu nowych technologii w pracy zawodowej prawnika, zróżnicowanym poziomie odpowiedzialności ponoszonej przez osoby wykonujące wolne zawody oraz uwzględnianiu przez usługodawców praw konsumentów.

W uzupełnieniu powyższych informacji warto zaznaczyć, że w Polsce trwają obecnie konsultacje dotyczące implementacji Dyrektywy 2006/123/WE dotyczącej usług na rynku wewnętrznym do prawa polskiego. Dyrektywa ma zostać transponowana przez państwa członkowskie w terminie do 28 grudnia 2009 r.. Dyrektywa ta wprowadza dla przedsiębiorców ułatwienia w zakresie swobody przedsiębiorczości na rynku wewnątrzwspólnotowym oraz zawiera regulacje dotyczące utworzenia sprawnego systemu wymiany informacji pomiędzy administracją a przedsiębiorcą (pojedyncze punkty kontaktowe). Dyrektywa 2006/123/WE, mając na celu realizację zasady swobody świadczenia usług, ustanawia standard w zakresie reglamentacji dostępu do wykonywania działalności usługowej.