Grupa Zadaniowa ds. Przeciwdziałania Praniu Pieniędzy (Financial Action Task Force, FATF) powstała w 1989 r. podczas szczytu Grupy G7 i funkcjonuje pod auspicjami OECD. FATF jest międzyrządowym organem, którego celem jest rozwój i promocja krajowych i międzynarodowych polityk mających na celu zwalczanie prania pieniędzy i finansowania terroryzmu. Organizacja ta skupia 33 członków (Polska nie jest członkiem, ale bierze udział w jej pracach) oraz współpracuje z tzw. ciałami regionalnymi. FATF wydała w 1990 r. tzw. Czterdzieści zaleceń, które zostały następnie uzupełnione i zmienione w 2003 r. Dokument ten zawiera zalecenia dotyczące przeciwdziałania i zwalczania przestępstw prania pieniędzy i terroryzmu. Rada Adwokatur i Stowarzyszeń Prawniczych Europy (CCBE) jako organizacja reprezentująca prawników europejskich adwokatur i stowarzyszeń prawniczych państw członkowskich Unii Europejskiej jest partnerem FATF w konsultacjach dotyczących zaleceń w sprawie prania pieniędzy i finansowania terroryzmu. CCBE wnosi zastrzeżenia i uwagi, przekazując stanowiska prawników w kwestach dotyczących przede wszystkim tajemnicy zawodowej oraz stosowania zaleceń.

FATF w konsultacji z członkami sektora zawodów prawniczych przygotował projekt przewodnika dotyczącego podejścia opartego na ryzyku w odniesieniu do zwalczania prania pieniędzy oraz finansowania terroryzmu. Dokument skierowany jest zarówno do organów publicznych i instytucji finansowych oraz do wybranych pozostałych firm niezajmujących się finansami oraz innych profesji (m.in. prawników, notariuszy, księgowych, agentów nieruchomości pośredników sprzedaży metali i kamieni szlachetnych, kasyn).

Zasadniczymi źródłami działania FATF są w szczególności Rekomendacje w zakresie Prania Pieniędzy (czterdzieści rekomendacji) oraz Rekomendacje w zakresie Finansowania Terroryzmu (dziewięć rekomendacji). Rekomendacje dotyczą m.in. zakresu przestępstwa polegającego na praniu brudnych pieniędzy (Rekomendacje Nr 1–2), tymczasowe zabezpieczenia i konfiskaty (Rekomendacja Nr 3), audytu i prowadzenia ewidencji (Rekomendacje Nr 4–12), zgłaszania podejrzanych transakcji (Rekomendacje Nr 13–16), zabezpieczeń zapobiegającym praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu (Rekomendacje Nr 17-20), zabezpieczeń, które powinny zostać podjęte w stosunku do krajów, które nie przestrzegają lub przestrzegają niedostatecznie Rekomendacji (Rekomendacje Nr 21–22), regulacji i nadzoru (Rekomendacje Nr 23–25), właściwe organy, ich uprawnienia i zasoby (Rekomendacje Nr 26–32), przejrzystości osób prawnych rozumianych jako spółki osobowe i kapitałowe, fundacje, stowarzyszenia, związki albo podobne podmioty (Rekomendacje Nr 33–34), dotyczące współpracy międzynarodowej (Rekomendacja Nr 35), wzajemnej pomocy prawnej i ekstradycji (Rekomendacja. Nr 36–39), innych form współpracy (Rekomendacja Nr 40).

Celem dokumentu jest w szczególności wsparcie i rozwój powszechnego rozumienia, podejścia opartego na ryzyku oraz naszkicowanie zasad dotyczących tego podejścia, a także wskazanie dobrych praktyk w zaprojektowaniu i implementacji skutecznego podejścia.

Dokument został stworzony w sposób umożliwiający dostosowanie go do różnych praktyk stosowanych przez zawody prawnicze w różnych krajach na odpowiednich poziomach w zależności od potrzeb.

Dokument ma na celu wsparcie przedstawicieli zawodów prawniczych w przypadku podejmowania działań, które są zdefiniowane w rekomendacjach (jak udzielanie porad w zakresie sprzedaży nieruchomości, zarządzania pieniędzmi, papierami wartościowymi i innymi aktywami klienta, zarządzania rachunkami bankowymi, tworzenia, zarządzania oraz sprzedaży spółek). Warto zauważyć, że zgodnie z rekomendacjami (Rekomendacja Nr 16) prawnicy nie są zobowiązani do zgłaszania swoich podejrzeń, jeżeli określone informacje zostały uzyskane przez prawnika w takich okolicznościach, w których podlegają one tajemnicy zawodowej i prawnicy są zobowiązani do zachowania ich w poufności.

Celem przewodnika nie jest zastąpienie kodeksów postępowania wydanych przez poszczególne kraje. W zakresie, w jakim dany kraj wprowadził w życie reżim podejścia opartego na ryzyku, powinien on posługiwać się wprowadzonymi przez siebie zasadami.

Zgodnie z dokumentem ryzyko prania pieniędzy może zostać oceniane przy pomocy różnych kategorii, co wspomaga zastosowanie odpowiednich środków zabezpieczających. Najbardziej powszechne kryteria ryzyk to: ryzyko kraju lub jego geograficznego położenia, ryzyko klienta, ryzyko związane z oferowanymi usługami. Waga poszczególnych kategorii ryzyk przy ocenie ryzyka ogólnego jest zróżnicowana w zależności od konkretnego przypadku. Kryteria te powinny być jednak brane pod uwagę łącznie. Każdy z przedstawicieli zawodów prawniczych, biorąc pod uwagę swoją wiedzę i doświadczenie, powinien samodzielnie ocenić wagę każdego z czynników ryzyka.

Wskazane powyżej kategorie ryzyk są najpowszechniej rozpoznawane. Nie stanowią jednak katalogu zamkniętego.

Dokument wskazuje na klientów, którzy mogą stanowić wyższe ryzyko. Przykładowo są to:

·       klienci, którzy prowadzą swoją działalność w sposób niekonwencjonalny;

·       klienci, których skomplikowana struktura spółek uniemożliwia wskazanie właściciela;

·       klienci, prowadzący firmy zajmujące się przepływem gotówki (kantory, przekazy pieniężne, kasyna, spółki zajmujące się grami i zakładami wzajemnymi);

·        klienci prowadzący organizacje non–profit, które nie podlegają żadnemu nadzorowi odpowiednich organów;

·       klienci, którzy nie mają adresu lub mają wiele adresów bez uzasadnionych powodów;

·       klienci, którzy zmieniają ustalenia lub instrukcje bez uzasadnionego wyjaśnienia;

·       klienci, którzy tworzą spółki wydmuszki (ang. shell companies) bez żadnych uzasadnionych powodów prawnych, podatkowych lub handlowych.

Zgodnie z dokumentem, krajami o podwyższonym ryzyku mogą być w szczególności:

• kraje, w stosunku do których zastosowano sankcje, embarga albo inne środki przez np. Organizację Narodów Zjednoczonych lub podobne sankcje przez organy odpowiednie w stosunku do ONZ, nawet jeżeli sankcje te nie są powszechnie znane;
• kraje, które zostały zidentyfikowane przez wiarygodne źródła (informacje pochodzące z wiarygodnych źródeł są rozumiane jako informacje pochodzące od powszechnie znanych organów odznaczających się reputacją, i które to informacje są powszechnie i szeroko dostępne) jako nie mające odpowiednich uregulowań prawnych lub nie stosujące innych właściwych środków zabezpieczających;
• kraje, które zostały zidentyfikowane przez wiarygodne źródła jako te, z których pochodzą fundusze finansujące lub wspierające organizacje terrorystyczne;
• kraje, które zostały zidentyfikowane przez wiarygodne źródła jako mające wysoki poziom korupcji lub innej kryminalnej działalności.

Wśród ryzyk w zakresie oferowanych usług dokument wskazuje m.in. na następujące sytuacje:

·       usługi, w ramach których prawnik działa jako pośrednik finansowy;

·       usługi mające na celu ukrycie niezgodnego z prawem nabycia własności od właściwych władz;

·       usługi dotyczące przeniesienia własności nieruchomości w czasie, który jest nadzwyczajnie krótki w porównaniu z innymi transakcjami tego samego rodzaju;

·       gdy klienci oferują dodatkowe wynagrodzenie za usługi, które zazwyczaj nie są wynagradzane dodatkowo;

·       gdy opłaty otrzymywane są od nieznanych osób trzecich lub dokonywane są w formie gotówkowej, jeżeli nie jest to typową metodą płatniczą.

Przedstawiciele zawodów prawniczych powinni implementować odpowiednie zabezpieczenia i środki kontrolne w celu zminimalizowania potencjalnych ryzyk prania pieniędzy w odniesieniu do klientów, którzy są uznani jako klienci o podwyższonym ryzyku. Jednym z najważniejszych środków jest odpowiednie przygotowanie prawników i personelu, aby mogli łatwiej identyfikować ryzyka.

W dokumencie są proponowane m.in. następujące zabezpieczenia i środki kontrolne:

·       ogólne szkolenia z zakresu metod prania pieniędzy i związanych z nimi ryzyk dla przedstawicieli zawodów prawniczych;

·       szkolenie w celu zwiększenia świadomości przedstawicieli zawodów prawniczych, świadczących usługi dla klientów o podwyższonym ryzyku lub świadczących usługi o podwyższonym ryzyku;

·       dodatkowa analiza i/lub konsultacja przez przedstawicieli zawodów prawniczych przed rozpoczęciem współpracy z potencjalnym klientem;

·       okresowa analiza usług świadczonych przez przedstawicieli zawodów prawniczych i lub kancelarię w celu ustalenia czy pojawiło się lub podwyższyło ryzyko prania pieniędzy;

·       analiza relacji z klientem w celu ustalenia czy nastąpiło lub podwyższyło się ryzyko prania pieniędzy.

Dokument wskazuje również na kluczowe kwestie, które pozwolą na skuteczną implementację i stosowanie podejścia opartego na ryzyku przy zwalczaniu procedury prania pieniędzy oraz finansowania terroryzmu. Są to w szczególności: zapewnienie dostępu przedstawicieli zawodów prawniczych do wiarygodnych informacji o podejrzeniach takich zjawisk, współpraca pomiędzy władzą ustawodawczą, wykonawczą i sektorem prywatnym oraz przeprowadzenie odpowiednich szkoleń w tym zakresie.

Jak wynika z projektu dokumentu ma on zostać adoptowany przez FATF na posiedzeniu plenarnym we wrześniu 2008 roku.