E - RADCA PRAWNY.org

Kontynuujemy publikację wybranych orzeczeń sądów dyscyplinarnych (okręgowych sądów dyscyplinarnych i Wyższego Sądu Dyscyplinarnego). Przypominamy, że jako kryterium wyboru orzeczeń przyjęto z jednej strony ciężar gatunkowy spraw rozpatrywanych przez nasze sądy dyscyplinarne, z drugiej – znaczenie wybranych orzeczeń (postanowień) dla praktyki dyscyplinarnej.

Z uwagi na konieczność ochrony wrażliwych danych osobowych imiona i nazwiska ukaranych, pokrzywdzonych i świadków oraz niektóre okoliczności popełnienia przewinień dyscyplinarnych zostały zmienione

Podstawę orzeczenia może stanowić tylko całokształt okoliczności ujawnionych w postępowaniu, mających znaczenie dla rozstrzygnięcia (art. 92 Kodeksu postępowania karnego). Spisania protokołu wymagają: (…) przebieg rozprawy (art. 143 § 1 pkt 11 Kodeksu postępowania karnego). Podstawę wyroku może stanowić tylko całokształt okoliczności ujawnionych w toku rozprawy głównej (art. 410 Kodeksu postępowania karnego).
Okręgowy Sąd Dyscyplinarny uznał radcę prawnego Bolesława Z. winnym popełnienia przewinień dyscyplinarnych wymienionych we wniosku Rzecznika Dyscyplinarnego o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego, polegających na tym, że:
- wezwany przez dziekana rady do złożenia wyjaśnień w sprawie niewykonania poleceń Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego oraz wyjaśnień w sprawie skargi wspólników spółki jawnej, wyjaśnień tych nie złożył,
- pobrał bez podstawy prawnej od towarzystwa ubezpieczeniowego określoną kwotę należną tytułem odszkodowania swemu mocodawcy,
- nie zachował należytej staranności w świadczeniu pomocy prawnej na rzecz jednego z klientów poprzez niestawiennictwo na rozprawach, bez uzgodnienia tego z mocodawcą, a także nie dochował skrupulatności w rozliczeniach z tym klientem,
- nie zachował staranności w świadczeniu pomocy prawnej na rzecz innego mocodawcy poprzez niestawiennictwo na rozprawach, nie poinformował go o terminie wydania wyroku, a także nie uzyskał zgody na zaniechanie wniesienia środka zaskarżenia,
- nie wykonał przyjętego na siebie wobec wspólników spółki jawnej zobowiązania zakupu od firmy „Azymut” samochodu osobowego, a przyjął wynikające z tego zobowiązania świadczenie pieniężne od tej spółki,
czym dopuścił się naruszenia norm art. 1 ust. 2, art. 4 ust. 1 i 2, art. 24 ust. 1, art. 25 ust. 1, art. 27 i art. 29 ust. 1 i 2 Zasad Etyki Radcy Prawnego, i za to za cztery pierwsze wymienione przewinienia wymierzył obwinionemu radcy prawnemu kary dyscyplinarne nagany z ostrzeżeniem, natomiast za ostatnie przewinienie wymierzył karę pozbawienia prawa do wykonywania zawodu radcy prawnego.
Jednocześnie Okręgowy Sąd Dyscyplinarny, kierując się dyspozycją § 37 obowiązującego wówczas rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 6 kwietnia 1984 r. w sprawie zasad i trybu postępowania dyscyplinarnego w stosunku do radców prawnych i aplikantów radcowskich (Dz.U. Nr 27, poz. 138 ze zm.), wymierzył obwinionemu łączną karę pozbawienia prawa do wykonywania zawodu.
Od tego orzeczenia odwołanie złożył obwiniony radca prawny Bolesław Z., wskazując jako podstawę odwołania art. 438 pkt 1 k.p.k., czyli obrazę przepisów prawa materialnego, polegającą na przyjęciu przez sąd orzekający, że dopuścił się zawinionego nienależytego wykonywania zawodu radcy prawnego lub czynów sprzecznych ze ślubowaniem radcowskim albo zasadami etyki zawodowej.
W ramach podstawy odwoławczej z art. 438 pkt 2 i 3 k.p.k. obwiniony radca prawny zarzucił zaskarżonemu orzeczeniu naruszenie przepisów postępowania z art. 4, 7, 9 i 168 k.p.k., przez przyjęcie, że:
- obwiniony nie uzyskał prawa własności pojazdu osobowego oraz że przyjął nienależne świadczenie od wspólników spółki jawnej, podczas gdy przedmiotowy samochód został w istocie nabyty przez radcę prawnego, a następnie odsprzedany tej spółce,
- radca prawny nie dokonał rozliczeń z klientem, podczas gdy kwota odszkodowania – po odjęciu kosztów zastępstwa procesowego – została przekazana przelewem na rachunek klienta,
- radca prawny nie wniósł środka zaskarżenia w sprawie innego z mocodawców, w sytuacji gdy nie miał do tego umocowania, a uprzednio wskazał na brak podstaw do apelacji.
Wskazując na powyższe przesłanki odwoławcze obwiniony radca prawny wniósł o zmianę zaskarżonego orzeczenia i uniewinnienie od zarzutów i ewentualnie o uchylenie orzeczenia i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpatrzenia.
Na rozprawie przed Wyższym Sądem Dyscyplinarnym obwiniony radca prawny podtrzymał swój wniosek oraz złożył dokumenty potwierdzające jego wersję wydarzeń.
Wyższy Sąd Dyscyplinarny, rozważając zarzuty odwołania, uznał jego zasadność, aczkolwiek z innych powodów niż wskazane w uzasadnieniu.
Otóż zgodnie z treścią przepisu § 35 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 6 kwietnia 1984 r. w sprawie zasad i trybu postępowania dyscyplinarnego w stosunku do radców prawnych i aplikantów radcowskich (Dz.U. Nr 27, poz. 138 ze zm.), obowiązującego w czasie orzekania w sprawie przez Okręgowy Sąd Dyscyplinarny, sąd dyscyplinarny orzeka na podstawie materiału dowodowego ujawnionego w toku rozprawy. O tym, jaki materiał dowodowy został ujawniony w toku rozprawy decyduje – zgodnie z treścią przepisu § 34 powołanego rozporządzenia – protokół z przebiegu rozprawy. Analogicznie zagadnienia te normują przepisy art. 92, art. 143 § 1 pkt 11 i art. 410 k.p.k., mające bezpośrednie zastosowanie do postępowania dyscyplinarnego z mocy art. 741 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych.
W protokole z rozprawy przed Okręgowym Sądem Dyscyplinarnym, bezpośrednio poprzedzającej wydanie orzeczenia w sprawie przeciwko radcy prawnemu Bolesławowi Z., nie odnotowano faktu przeprowadzenia jakiegokolwiek dowodu przez ten sąd (nota bene istotne braki protokołów dotyczą także wcześniejszych rozpraw w przedmiotowej sprawie). W protokole brak również wzmianek o tak istotnych czynnościach procesowych, jak otwarcie i zamknięcie przewodu sądowego oraz odczytanie przez Rzecznika Dyscyplinarnego wniosku o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego (poprzednio przepis § 32 ust. 1 i § 47 powołanego rozporządzenia, w związku z art. 385 i art. 405 k.p.k., a od 8 czerwca 2007 r. – art. 741 ustawy o radcach prawnych w związku z art. 385 i art. 405 k.p.k.).
Taki stan rzeczy uniemożliwił Sądowi II instancji kontrolę poprawności ustaleń faktycznych dokonanych przez Okręgowy Sąd Dyscyplinarny, leżących u podstaw rozstrzygnięć zawartych w zaskarżonym orzeczeniu. W konsekwencji skutkować to musiało ustaleniem, że wydając zaskarżone orzeczenie Sąd I instancji naruszył art. 7 k.p.k., mający zastosowanie w postępowaniu dyscyplinarnym z mocy art. 741 ustawy o radcach prawnych.
Wyższy Sąd Dyscyplinarny nakazał Sądowi I instancji, by przy ponownym rozpoznawaniu sprawy wskazał dowody ujawnione i przeprowadzone na rozprawie, stanowiące podstawę ustaleń faktycznych, a nadto by zadbał o prawidłowe zaprotokołowanie przebiegu rozprawy, a istotne dla rozstrzygnięcia sprawy oświadczenia uczestniczących w niej osób zostały odebrane w taki sposób, bo mogły stanowić materiał dowodowy.

Oprac. dr Stanisław Małeck