E - RADCA PRAWNY.org

Przepis art. 18 Kodeksu Etyki Radcy Prawnego stanowi, iż „radca prawny jest o b o w i ą z a n y żądać udziału przedstawiciela samorządu radców prawnych w przeszukaniu, w wyniku którego mogłoby dojść do ujawnienia tajemnicy zawodowej radcy prawnego”.

Podstawą sformułowania tego przepisu jest obowiązek zachowania przez radcę prawnego tajemnicy zawodowej, stąd przepis art. 18 KERP jest umieszczony w rozdziale III KERP, normującym zasady wykonywania zawodu radcy prawnego, w tytule 2 – określającym przepisy odnoszące się do tajemnicy zawodowej.

Podobne regulacje obowiązują członków europejskich, adwokackich korporacji prawniczych, jak też polskich adwokatów (patrz § 20 Kodeks Etyki Adwokackiej).

Realizacja w praktyce obowiązku żądania asysty członka korporacji radcowskiej, w przypadku przeszukania, w wyniku którego mogłoby dojść do ujawnienia tajemnicy zawodowej radcy prawnego, może natrafić na istotne utrudnienia, jak też nieprawidłowości formalne w zakresie odpowiedniego zabezpieczenia zajętych przedmiotów i innych czynności proceduralnych. Powodem jest brak jakichkolwiek samorządowych regulacji wewnętrznych, określających organizacyjne ramy i zalecenia proceduralne związane z realizacją tego nakazu.

Brak zaleceń i wskazówek, a także określenia do kogo dzwonić w takich, w końcu nagłych przypadkach, w nietypowej porze, na co zwracać uwagę, jak ma zachować się asystujący członek samorządu, uniemożliwi w wielu przypadkach realizację tego przepisu, którego celem jest, aby inny radca prawny r z e c z y w i ś c i e asystował w przeszukaniu, tym samym stanowił dodatkową gwarancję, iż tajemnica zawodowa nie zostanie naruszona. Sytuację komplikują rygorystyczne i nieprecyzyjne przepisy procedury karnej obowiązującej przy przeszukaniu (rozdział 25 k.p.k.), oraz brak szczegółowych regulacji dotyczących zajęcia podczas przeszukania danych i informacji utrwalonych na elektronicznych nośnikach i innych urządzeniach technicznych, stanowiących tajemnicę zawodową i odnoszących się do innych spraw klientów radcy prawnego nie związanych w żaden sposób z przedmiotem przeszukania.

Sprawa przeszukania pomieszczeń prawnika w kontekście zachowania tajemnicy zawodowej, była przedmiotem sporu przed Europejskim Trybunałem Praw Człowieka (sprawa Wieser i Bicos Beteiligungen GmbH p-ko Austrii orzeczenie z 16 października 2007 Izba Sekcja IV). Adwokat austriacki zarzucał, że sposób przeszukania, w szczególności zajęcie danych elektronicznych naruszało obowiązujące procedury: „skarżący nie miał możliwości skutecznego korzystania ze swoich praw …co dla adwokata wiązało się to z ryzykiem pogwałcenia prawa do tajemnicy zawodowej”^*.

Przeszukanie odbyło się w obecności wezwanego przez adwokata przedstawiciela samorządu, który w jego trakcie zgłaszał zastrzeżenia na naruszenie obowiązujących procedur postępowania karnego, w odniesieniu do zajęcia danych elektronicznych. Trybunał podzielił trafność zarzutu i uznał, że doszło do naruszenia art. 8 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i zasądził odszkodowanie. Uzasadnienie tego orzeczenia jest interesujące, gdyż stanowi praktyczne wskazówki postępowania w tej trudnej materii. Przydatne też mogą być w tym zakresie doświadczenia innych samorządów prawniczych zrzeszonych w CCBE, w tym samorządu adwokackiego w Niemczech. Stosuje się tam „zalecenia” dotyczące przeszukania w kancelarii adwokackiej - wskazówki postępowania, opracowane przez członka samorządu, doświadczonego specjalistę prawa karnego, które to zalecenia są spopularyzowane przez organa samorządu (publikacje elektroniczne, w czasopismach, i komunikatach samorządowych) i okresowo przypominane. Zalecenia te w sposób przystępny, metodą „krok po kroku” określają jak należy postępować, w przypadku przeszukania i na co zwrócić uwagę. Adresowane są zarówno do osoby, u której przeprowadzane jest przeszukanie, jak też asystującego członka samorządu.

Istnieje pilna potrzeba również w naszym samorządzie opracowania i spopularyzowania podobnych zaleceń organizacyjnych i praktycznych, zawierających określenie trybu wzywania upoważnionych członków samorządu do asystowania przy przeszukaniu, przypomnienie procedury postępowania wynikającej z k.p.k. i, wzorem niemieckich kolegów, podanie wzorca zasad postępowania metodą „krok po kroku”.

Takie zalecenia zaaprobowane przez KRRP w ramach „Dobrych Praktyk” powinny być przez izby wdrożone i spopularyzowane (komunikaty, internet, szkolenia).Wprawdzie przeszukania kancelarii, mieszkania i innych pomieszczeń radcy prawnego zdarzają się na szczęście rzadko, ale samorząd rośnie osobowo w przyśpieszonym tempie, rośnie też konkurencja. Czynniki te mogą spowodować zwiększenie prawdopodobieństwa przeszukań u członków samorządu, a tym samym celowe jest wprowadzenie wewnętrznej regulacji co do praktycznej realizacji przepisu art. 18 KERP.

Co powinno być przedmiotem takiej regulacji w formie zaleceń?

1.Wskazanie celu regulacji i przepisów, które mają zastosowanie: tj. obowiązek zachowania tajemnicy zawodowej wynikający z art. 3 ust. 3-5 ustawy i art. 12-18 KERP, a także przepisów rozdziału 25 k.p.k.
2.Podstawa prawna wezwania i uczestnictwa w przeszukaniu przedstawiciela samorządu radcowskiego: art. 224 § 2 k.p.k. (podczas przeszukania może być osoba wskazana przez tego, u kogo dokonuje się przeszukania) w związku z art. 18 KERP.
3.Ustalenie celu, zakresu i podstawy prawnej przeszukania – poprzez wskazanie stosownych przepisów k.p.k., a także ustalenie czy przeszukanie jest u radcy jako podejrzanego, czy też w związku z przedmiotami, które mogą stanowić dowód w sprawie. Wskazanie praktycznych wskazówek z tych przepisów wynikających.
4.Przebieg przeszukania i zabezpieczenie dokumentów papierowych oraz danych utrwalonych na nośnikach elektronicznych i innych urządzeniach technicznych zawierających informacje stanowiące tajemnicę zawodową. Wskazanie przepisów regulujących te kwestie, oraz praktycznych wskazówek zabezpieczenia przed dostępem osób trzecich.
5.Spis zabezpieczonych rzeczy (zajętych dokumentów oraz nośników danych), podanie zasad prawidłowego postępowania w sporządzaniu spisu.
6.Zakończenie przeszukania – wymogi protokółu – zasady wnoszenia uwag i zastrzeżeń.
7.Regulacje organizacyjne czyli jak zorganizować w izbie sprawnie działający system realizacji obowiązku wynikającego z art. 18 KERP.

Najbardziej proste jest nałożenie tego obowiązku na wyznaczonych w każdej izbie wizytatorów. Wymaga to stosownej zmiany regulaminu postępowania wizytatorów i przeszkolenie ich w tej tematyce. Dodatkowe obowiązki nie powinny powodować w praktyce znaczącego zwiększenia obowiązków wizytatorów, gdyż przypadki przeszukań są niezwykle rzadkie.

Krystyna Stoga