Podstawą sformułowania tego przepisu jest obowiązek zachowania przez radcę prawnego tajemnicy zawodowej, stąd przepis art. 18 KERP jest umieszczony w rozdziale III KERP, normującym zasady wykonywania zawodu radcy prawnego, w tytule 2 – określającym przepisy odnoszące się do tajemnicy zawodowej.
Podobne regulacje obowiązują członków europejskich, adwokackich korporacji prawniczych, jak też polskich adwokatów (patrz § 20 Kodeks Etyki Adwokackiej).
Realizacja w praktyce obowiązku żądania asysty członka korporacji radcowskiej, w przypadku przeszukania, w wyniku którego mogłoby dojść do ujawnienia tajemnicy zawodowej radcy prawnego, może natrafić na istotne utrudnienia, jak też nieprawidłowości formalne w zakresie odpowiedniego zabezpieczenia zajętych przedmiotów i innych czynności proceduralnych. Powodem jest brak jakichkolwiek samorządowych regulacji wewnętrznych, określających organizacyjne ramy i zalecenia proceduralne związane z realizacją tego nakazu.
Brak zaleceń i wskazówek, a także określenia do kogo dzwonić w takich, w końcu nagłych przypadkach, w nietypowej porze, na co zwracać uwagę, jak ma zachować się asystujący członek samorządu, uniemożliwi w wielu przypadkach realizację tego przepisu, którego celem jest, aby inny radca prawny r z e c z y w i ś c i e asystował w przeszukaniu, tym samym stanowił dodatkową gwarancję, iż tajemnica zawodowa nie zostanie naruszona. Sytuację komplikują rygorystyczne i nieprecyzyjne przepisy procedury karnej obowiązującej przy przeszukaniu (rozdział 25 k.p.k.), oraz brak szczegółowych regulacji dotyczących zajęcia podczas przeszukania danych i informacji utrwalonych na elektronicznych nośnikach i innych urządzeniach technicznych, stanowiących tajemnicę zawodową i odnoszących się do innych spraw klientów radcy prawnego nie związanych w żaden sposób z przedmiotem przeszukania.
Sprawa przeszukania pomieszczeń prawnika w kontekście zachowania tajemnicy zawodowej, była przedmiotem sporu przed Europejskim Trybunałem Praw Człowieka (sprawa Wieser i Bicos Beteiligungen GmbH p-ko Austrii orzeczenie z 16 października 2007 Izba Sekcja IV). Adwokat austriacki zarzucał, że sposób przeszukania, w szczególności zajęcie danych elektronicznych naruszało obowiązujące procedury: „skarżący nie miał możliwości skutecznego korzystania ze swoich praw …co dla adwokata wiązało się to z ryzykiem pogwałcenia prawa do tajemnicy zawodowej”*.
Przeszukanie odbyło się w obecności wezwanego przez adwokata przedstawiciela samorządu, który w jego trakcie zgłaszał zastrzeżenia na naruszenie obowiązujących procedur postępowania karnego, w odniesieniu do zajęcia danych elektronicznych. Trybunał podzielił trafność zarzutu i uznał, że doszło do naruszenia art. 8 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i zasądził odszkodowanie. Uzasadnienie tego orzeczenia jest interesujące, gdyż stanowi praktyczne wskazówki postępowania w tej trudnej materii. Przydatne też mogą być w tym zakresie doświadczenia innych samorządów prawniczych zrzeszonych w CCBE, w tym samorządu adwokackiego w Niemczech. Stosuje się tam „zalecenia” dotyczące przeszukania w kancelarii adwokackiej - wskazówki postępowania, opracowane przez członka samorządu, doświadczonego specjalistę prawa karnego, które to zalecenia są spopularyzowane przez organa samorządu (publikacje elektroniczne, w czasopismach, i komunikatach samorządowych) i okresowo przypominane. Zalecenia te w sposób przystępny, metodą „krok po kroku” określają jak należy postępować, w przypadku przeszukania i na co zwrócić uwagę. Adresowane są zarówno do osoby, u której przeprowadzane jest przeszukanie, jak też asystującego członka samorządu.
Istnieje pilna potrzeba również w naszym samorządzie opracowania i spopularyzowania podobnych zaleceń organizacyjnych i praktycznych, zawierających określenie trybu wzywania upoważnionych członków samorządu do asystowania przy przeszukaniu, przypomnienie procedury postępowania wynikającej z k.p.k. i, wzorem niemieckich kolegów, podanie wzorca zasad postępowania metodą „krok po kroku”.
Takie zalecenia zaaprobowane przez KRRP w ramach „Dobrych Praktyk” powinny być przez izby wdrożone i spopularyzowane (komunikaty, internet, szkolenia).Wprawdzie przeszukania kancelarii, mieszkania i innych pomieszczeń radcy prawnego zdarzają się na szczęście rzadko, ale samorząd rośnie osobowo w przyśpieszonym tempie, rośnie też konkurencja. Czynniki te mogą spowodować zwiększenie prawdopodobieństwa przeszukań u członków samorządu, a tym samym celowe jest wprowadzenie wewnętrznej regulacji co do praktycznej realizacji przepisu art. 18 KERP.
Co powinno być przedmiotem takiej regulacji w formie zaleceń?
- 1.Wskazanie celu regulacji i przepisów, które mają zastosowanie: tj. obowiązek zachowania tajemnicy zawodowej wynikający z art. 3 ust. 3-5 ustawy i art. 12-18 KERP, a także przepisów rozdziału 25 k.p.k.
- 2.Podstawa prawna wezwania i uczestnictwa w przeszukaniu przedstawiciela samorządu radcowskiego: art. 224 § 2 k.p.k. (podczas przeszukania może być osoba wskazana przez tego, u kogo dokonuje się przeszukania) w związku z art. 18 KERP.
- 3.Ustalenie celu, zakresu i podstawy prawnej przeszukania – poprzez wskazanie stosownych przepisów k.p.k., a także ustalenie czy przeszukanie jest u radcy jako podejrzanego, czy też w związku z przedmiotami, które mogą stanowić dowód w sprawie. Wskazanie praktycznych wskazówek z tych przepisów wynikających.
- 4.Przebieg przeszukania i zabezpieczenie dokumentów papierowych oraz danych utrwalonych na nośnikach elektronicznych i innych urządzeniach technicznych zawierających informacje stanowiące tajemnicę zawodową. Wskazanie przepisów regulujących te kwestie, oraz praktycznych wskazówek zabezpieczenia przed dostępem osób trzecich.
- 5.Spis zabezpieczonych rzeczy (zajętych dokumentów oraz nośników danych), podanie zasad prawidłowego postępowania w sporządzaniu spisu.
- 6.Zakończenie przeszukania – wymogi protokółu – zasady wnoszenia uwag i zastrzeżeń.
- 7.Regulacje organizacyjne czyli jak zorganizować w izbie sprawnie działający system realizacji obowiązku wynikającego z art. 18 KERP.
Najbardziej proste jest nałożenie tego obowiązku na wyznaczonych w każdej izbie wizytatorów. Wymaga to stosownej zmiany regulaminu postępowania wizytatorów i przeszkolenie ich w tej tematyce. Dodatkowe obowiązki nie powinny powodować w praktyce znaczącego zwiększenia obowiązków wizytatorów, gdyż przypadki przeszukań są niezwykle rzadkie.
Krystyna Stoga
Wersja do druku
Do góry strony
